Конфликтот на Блискиот Исток влегува во нова фаза во која, покрај директните воени операции, дипломатската борба за широка меѓународна поддршка е сè повидлива. Најновиот потег на Вашингтон, покана до други земји да испратат воени бродови во Ормускиот Теснец за да ги заштитат трговските патишта, покажува дека кризата се шири надвор од регионалната рамка и добива изразито глобална димензија.
Поканата на Доналд Трамп беше упатена не само до традиционалните сојузници на Соединетите Американски Држави туку и до земјите што се сметаат за негови стратешки соперници. Франција, Велика Британија, Јапонија и Јужна Кореја се меѓу земјите од кои се очекува да учествуваат во поморската мисија, но фактот дека иницијативата е упатена и до Кина привлече особено внимание.
Во центарот на американскиот аргумент е безбедноста на еден од најважните енергетски коридори во светот. Ормускиот Теснец е главна артерија низ која тече голем дел од светската трговија со нафта и течен природен гас. Секое сериозно нарушување на навигацијата таму би можело да предизвика големи нарушувања на глобалните енергетски пазари и да ги влоши веќе постојните геополитички тензии.
Иако американскиот претседател тврди дека воените капацитети на Иран практично се уништени, самата иницијатива за формирање широка поморска коалиција открива дека ризикот од асиметрични напади сè уште постои. Во контекст на современото војување, дури и релативно ограничените дејствија, како што се поставување мини, користење беспилотни летала или лансирање ракети со краток дострел, можат да бидат доволни за да го нарушат превозот и да предизвикаат глобални последици.
Во исто време, Вашингтон најави продолжување на воените операции по должината на иранскиот брег и против иранските поморски единици. Таквиот пристап укажува на намерата на Соединетите Американски Држави истовремено да го одржуваат воениот притисок и да го претстават Ормускиот Теснец пред меѓународната заедница како заедничко безбедносно прашање, а не исклучиво како американско-ирански конфликт.
Сепак, реакциите на потенцијалните партнери покажуваат дека оваа стратегија не наидува на недвосмислена поддршка. Норвешка веќе објави дека нема да ги испраќа своите бродови во регионот, објаснувајќи дека ситуацијата е премногу нестабилна и дека е потребно да се бара дипломатско решение. Слична воздржаност е забележлива и кај другите земји што формално припаѓаат на кругот на западниот сојуз.
Јапонија има особено сложена позиција. Токио има модерни миноловци, кои би можеле да се користат за обезбедување на водниот пат, но уставните ограничувања и политичката чувствителност на користењето на војската во странство значително го ограничуваат неговиот простор за дејствување. Пред претстојните разговори со раководството на САД, јапонската влада ќе мора да ги балансира своите сојузнички обврски со домашните политички ограничувања.
Јужна Кореја, исто така, чувствува сличен притисок, каде што евентуалното учество во американската операција би можело да предизвика силни политички поделби и протести во земјата. За Сеул, ова е класичен пример за дилемата меѓу зачувување на стратешкиот сојуз со Вашингтон и избегнување директно вклучување во конфликт што не е од витален национален интерес.
Кина, од друга страна, засега држи дистанца. Пекинг веќе има свои механизми за соработка со Техеран во областа на безбедноста на навигацијата, што му овозможува да избегне директно приклучување кон американската иницијатива. Таквата позиција ѝ овозможува на Кина да ја задржи улогата на набљудувач што внимателно го следи развојот на настаните, без да презема директни воени обврски.
Од иранска страна, пораките се јасни и насочени кон регионалните актери. Техеран се стреми да го претстави американското присуство како надворешна интервенција и ги повикува соседните држави сами да обезбедат регионална стабилност. Во исто време, иранското раководство нагласува дека ја задржува иницијативата во конфликтот, што укажува на верувањето дека, и покрај американските напади, поседува доволно капацитети за асиметрично дејствување.
Во поширока геополитичка перспектива, американскиот повик за формирање меѓународна поморска коалиција може да се протолкува и како обид за споделување на одговорноста за безбедноста на регионот со други држави. Таквиот пристап му овозможува на Вашингтон да го намали сопствениот оперативен товар, но и политички да го легитимира своето воено присуство во зоната на конфликтот. Во исто време, реакциите на сојузниците покажуваат дека западниот блок повеќе не дејствува со ист степен на единство како во претходните кризи. Сè поголем број држави претпазливо ги проценуваат сопствените интереси и избегнуваат директно вклучување во конфликти што носат ризик од поширока ескалација.
Затоа, Ормускиот Теснец денес не е само стратешка енергетска артерија туку и симбол на нова фаза во меѓународните односи. Начинот на кој светските сили ќе се позиционираат кон американската иницијатива ќе покаже колку е функционален глобалниот систем на сојузи и дали светот се движи кон сè поизразена геополитичка фрагментација.
