- Речиси три децении, земјата ја гради својата европска перспектива врз логиката на компромисот. Отстапувавме кога ни велеа дека тоа е потребно за иднината. Прифаќавме нови обврски кога ни објаснуваа дека тоа е последната пречка на патот кон Европската Унија. Верувавме дека секој направен чекор ќе биде вреднуван и дека добрата волја ќе биде препознаена. Но искуството покажа нешто друго. Секојпат кога Македонија исполнуваше еден услов, се појавуваше нов. По спорот со името следуваа нови барања. По Преспанскиот договор дојдоа бугарските условувања. По прифаќањето на францускиот предлог следуваа нови дебати околу историјата, идентитетот, јазикот и уставните измени. Наместо затворање на прашањата, добивме нивно постојано отворање. Токму тука пропаѓа логиката на кроткото јагне. Кога едната страна постојано попушта, а другата постојано поставува нови услови, тоа не е партнерство. Тоа е однос во кој отстапките стануваат очекување, а не исклучок
Со генерации сме ја повторувале поговорката „Кротко јагне од две мајки цица“ како животна мудрост. Таа ни била претставувана како рецепт за успех: биди тивок, биди послушен, не конфронтирај се, не барај премногу и на крајот сите ќе те наградат. Но ако погледнеме околу себе, ќе видиме дека реалноста одамна ја демантира оваа народна вистина. Денешниот свет е сменет. Вредностите се поинакви, ако воопшто тие може да се нарекуваат „вредности“ наспроти оние што порано сме ги сметале за универзални човечки и духовни вредности. Денес не се наградува кроткото јагне. Денес волкот е тој што е награден. Оној што знае што сака и сам си го зема тоа што му треба.
И историјата не ја пишувале кротките. Не се паметат народите што трпеливо чекале некој друг да им ја донесе правдата. Не се паметат ниту луѓето што молчеле додека другите одлучувале во нивно име. Промените секогаш доаѓале од луѓе што биле подготвени да кажат „доста е“, да се спротивстават, да преземат ризик и да ги бранат своите интереси. Проблемот со кроткоста е што често се претвора во удобен изговор за пасивност. Од човекот се очекува да биде разумен, трпелив и умерен, додека на другата страна некој агресивно ги турка сопствените цели. Едниот прави компромиси, другиот поставува услови. Едниот чека, другиот дејствува. На крајот, не победува оној што бил потрпелив, туку оној што бил поодлучен.
Ова особено важи во политиката и меѓународните односи. Државите што цврсто ги бранат своите позиции добиваат отстапки, внимание и почит. Оние што постојано сметаат дека со молчење ќе избегнат судир најчесто остануваат без јасен глас и без вистинско влијание. Во светот на интересите, добрата намера не е валута. Моќта, аргументот и истрајноста се.
Македонија е еден од најочигледните примери за тоа. Речиси три децении земјата ја гради својата европска перспектива врз логиката на компромисот. Отстапувавме кога ни велеа дека тоа е потребно за иднината. Прифаќавме нови обврски кога ни објаснуваа дека тоа е последната пречка на патот кон Европската Унија. Верувавме дека секој направен чекор ќе биде вреднуван и дека добрата волја ќе биде препознаена. Но искуството покажа нешто друго. Секојпат кога Македонија исполнуваше еден услов, се појавуваше нов. По спорот со името следуваа нови барања. По Преспанскиот договор дојдоа бугарските условувања. По прифаќањето на францускиот предлог следуваа нови дебати за историјата, идентитетот, јазикот и уставните измени. Наместо затворање на прашањата, добивме нивно постојано отворање.
Токму тука пропаѓа логиката на кроткото јагне. Кога едната страна постојано попушта, а другата постојано поставува нови услови, тоа не е партнерство. Тоа е однос во кој отстапките стануваат очекување, а не исклучок. Бугарија добро ја разбира оваа политичка реалност. Софија настапува со јасно дефинирани национални позиции и не се откажува од нив без оглед на критиките. Не е важно дали некој се согласува со бугарските аргументи. Важно е што Бугарија упорно и доследно ги брани. Токму поради тоа успева да ги претвори своите ставови во европски услови за Македонија.
Од друга страна, кај нас со години доминираше уверувањето дека доволно е да покажеме конструктивност и разумност. Дека не треба премногу да инсистираме на сопствените позиции за да не бидеме обвинети за тврдоглавост или национализам. Резултатот е видлив. Наместо да исчезнат дилемите за македонскиот идентитет, тие почнаа сè почесто да се наметнуваат како тема во европскиот процес.
Ова не значи дека Македонија треба да води политика на конфронтација. Но постои огромна разлика меѓу конфронтација и принципиелност. Постои огромна разлика меѓу тврдоглавост и достоинство. И уште поголема разлика меѓу дијалог и бескрајно прифаќање туѓи барања. Ниту еден народ не ја зачувал својата позиција така што постојано се откажувал од делови од неа. Ниту една држава не станала почитувана затоа што била најпослушна. Почитта во меѓународната политика не се добива како награда за добро однесување. Таа се гради преку јасни црвени линии и доследна одбрана на сопствените интереси.
Затоа можеби е време старата поговорка да се преиспита. Можеби кроткото јагне навистина цица од две мајки, но само додека тие дозволуваат. Кога интересите ќе се судрат, кроткоста престанува да биде доблест и станува слабост. Вистинската лекција што Македонија требаше одамна да ја научи е едноставна: Европа ја заслужуваме не затоа што сме кротки, туку затоа што сме европски народ со сопствен идентитет, историја и достоинство. А тие вредности не се бранат со молчење. Зашто кроткоста може да биде доблест во приватниот живот, но во политиката и во одбраната на националните интереси, резултати носи само одлучноста. Историјата не ги памети оние што постојано попуштале. Историјата ги памети оние што знаеле каде завршува компромисот и каде почнува достоинството.
