Крајот на љубовта не е секогаш драматичен. Понекогаш нема викање, нема трескање на вратите, нема големи сцени. Сè се сведува на поглед. Превртување со очите. Подбивна насмевка. Реченица изговорена со тон што јасно вели: „ти повеќе не си некој што го почитувам.“
Во овие мали, едвај забележливи реакции, д-р Џон Готман, професор по психологија на Универзитетот во Вашингтон, го препознал најсигурниот знак дека врската меѓу двајца луѓе завршува. Тој ги проучува партнерствата повеќе од четири децении. Тој ги набљудува паровите додека разговараат за секојдневни работи, се расправаат, решаваат конфликти или се обидуваат да се смират. Тој ги анализира изразите на лицето, тонот на гласот, паузите во разговорот и начинот на кој партнерите се гледаат еден со друг. Врз основа на овие студии, тој тврди дека може со голема точност да предвиди кои парови нема да останат заедно.
Критиката и одбранбената позиција се опасни
Во својата книга „Седум принципи за успешен брак“, тој навел што ги разделува луѓето и како да се спротивстават на тоа. Заклучокот до кој дошол изненадил многумина. Ниту љубомората, ниту парите, ниту различните личности не се одлучувачки, вели тој. Најопасен е презирот, кој го нарекува еден од „четирите јавачи на апокалипсата“ во партнерските односи, заедно со критиката, одбранбената позиција и повлекувањето од комуникацијата. Но, за разлика од обичната расправија, презирот не го напаѓа дејството, туку самата личност.
Аргументот вели: „Направивте грешка“. Презирот вели: „Вината е кај вас“. И токму тука започнува колапсот на интимноста. Наместо интимност, се појавува доминација. Наместо разбирање – омаловажување. Комуникацијата станува саркастична, ладна и злонамерна. Понекогаш само воздишка, кисела насмевка или превртување со очите се доволни за другата страна да се почувствува понижено.
Психолозите предупредуваат дека токму ова чувство на безвредност најдлабоко ги уништува врските. Повеќето луѓе можат да толерираат повремени конфликти, лутина или несогласувања, но малкумина можат да живеат долго покрај личност што ги гледа одозгора.
Затоа многу врски не се раскинуваат поради една голема кавга, туку поради мали, секојдневни боцки: пасивно-агресивни коментари, „шеги“ на туѓа сметка, исмејување и постојана корекција на партнерот. Со текот на времето, таквата комуникација станува вообичаена. Нежноста исчезнува и секој разговор сè повеќе личи на борба за доминација.
Експертите објаснуваат дека презирот најчесто се развива постепено. На почетокот, партнерите го потиснуваат своето незадоволство, избегнуваат да разговараат или веруваат дека проблемот ќе исчезне сам од себе. Неискажаниот гнев на крајот се претвора во огорченост, што лесно се претвора во презир.
Потоа, не е напаѓано само нечие однесување, туку и целиот идентитет на другата личност. „Никогаш не слушаш.“ „Невозможно е да се разговара со тебе.“ Ваквите изјави не го решаваат конфликтот.
Уште поопасно е што презирот честопати станува толку навикнат што по некое време партнерите повеќе не го забележуваат. Сарказмот станува нормален начин на комуникација, а растојанието расте. Некои парови, велат терапевтите, дури и престануваат да се расправаат. Тие живеат заедно, делат простор и одговорности, но повеќе не се емоционално блиски. Тие стануваат цимери наместо партнери.
Експертите нагласуваат дека конфликтот сам по себе не е проблем. Расправијата е природен дел од секоја врска. Важно е како луѓето се расправаат и дали успеваат да одржат меѓусебно почитување за време на конфликтот.
Контрамерка: Почит и благодарност кон вашиот партнер
Начинот да се запре презирот е да се препознае навреме. Психолозите го наведуваат негувањето култура на почит и благодарност кон вашиот партнер како „противотров“ на презирот. Ова не значи идеализирање на другата личност или игнорирање на проблемот, туку свесно потсетување на себе за тоа што е добро во врската.
Благодарност за ситници. Искрен комплимент. Внимание. Нежност. Интерес за тоа како некој го поминал денот. Сите овие се мали гестови што одржуваат чувство на блискост и спречуваат фрустрацијата да се претвори во горчина.
Експертите исто така советуваат во расправиите да го критикувате однесувањето на вашиот партнер, а не неговата личност. Постои огромна разлика помеѓу реченицата „Она што го направи ме повреди“ и „Себичен си“.
Повеќето проблеми во долгорочните врски, покажуваат истражувањата, никогаш не се целосно решени. Партнерите генерално учат да живеат со своите разлики. Затоа стабилните врски не се засноваат на совршен договор, туку на способноста да се спречи несогласувањето да се претвори во понижување. Расправијата може да се „прегрее“, но она што малку врски го преживуваат е губењето на почитта.
Славица Ступарушиќ
