Во еден од моите поранешни текстови пишував за психопатијата, за специфичните промени во мозокот кај овие луѓе и за тоа колку треба да се внимава кога сме во контакт со вакви личности. Во филмот, телевизијата и популарниот фолклор психопатијата е речиси универзално прикажана како монолитна состојба дефинирана со ледена пресметка, нејасни емоционални дефицити и просто роботски обрасци на говор. Популарните наративи ги замислуваат поединците со психопатски особини како фундаментално одвоени од емоционалните нијанси на човечкиот дијалог. Едноставно – тие се бесчувствителни!
Сепак, клиничката психологија и науката за личноста сè повеќе се оддалечуваат од третирањето на психопатијата како дијагностичка специфика што содржи „сè или ништо“. Наместо тоа, современите истражувања ја гледаат психопатијата како мултидимензионален спектар составен од различни, интерактивни особини присутни во различен степен низ општата популација.
Најнова студија предводена од психолози на Универзитетот во Мисисипи открива дека јазикот на психопатијата е далеку побогат и понијансиран отколку што сугерираат холивудските филмови.
Во списанието „Личност и индивидуални разлики“ истражувачите покажаа дека суптилните шеми во секојдневниот избор на зборови и начинот на кој поединците ги конструираат своите лични автобиографски наративи одразуваат специфични основни димензии кај психопатскиот спектар.
Целта на студијата не е да се дијагностицира психопатијата врз основа на јазикот, туку да се укаже на фактот дека психопатијата се манифестира во секојдневното однесување, дури и во суптилните однесувања како што е јазикот. Ако сакаме да ги разбереме психопатијата и различните особини што ја сочинуваат, треба креативно да размислуваме за тоа како овие особини ја обликуваат социјалната интеракција.
За да истражи како психопатските црти влијаат врз раскажувањето лични животни приказни, истражувачкиот тим вклучил 450 учесници, составени од студенти на универзитет, како и поединци што имале судир со законот и претходно издржувале затворска казна и кои многу сигурно спаѓаат на групата психопати.
Учесниците напишале детални автобиографски есеи во кои ги опишале најсветлите и најтешките моменти, како и клучните пресвртници во нивните животи, по што пополниле валидирани прашалници за мерење на психопатските карактеристики на личноста. Тимот ја засновал својата анализа на Триархискиот модел на психопатија, кој ја концептуализира оваа состојба преку три видливи фенотипа:
Дезинхибиција: Хронични недостатоци во контролата на импулсите, емоционална дисрегулација, неодговорност и непријателски став.
Злонамерност: Отсуство на емпатија, бесчувствителност во односите со другите, агресивно самопромовирање и експлоататорско однесување.
Смелост: Високо ниво на социјална доминација, емоционална отпорност, имуност на стрес и ниско ниво на анксиозност.
Користејќи компјутерски софтвер за обработка на природен јазик, истражувачите ја квантифицирале зачестеноста на зборовите во рамките на различни психолошки димензии, вклучувајќи ги емоционалната валентност, постигнувањата, меѓучовечките врски, социјалното влијание и ризикот.
Текстуалната анализа открила дека секоја триархична димензија произведува свој јазичен модел:
Дезинхибицијата (негативен тон и социјална изолација) кај учесниците се манифестирала преку користење значително повеќе негативни емоционални зборови и многу помалку зборување за пријателства, социјални мрежи или конструктивни достигнувања. Нивните приказни одразувале дисрегулирана реактивност и перципирана неволја.
Злобноста (барање награда и површинска позитивност) се манифестирала поинаку: Наспроти очекувањата за намќореста агресивност, високата злобност корелирала со попозитивен емоционален тон и чести упатувања на достигнувања, социјално влијание и опипливи награди, заедно со изразено отсуство на негативен емоционален јазик.
Смелост (отсуство на страв): Високите резултати во смелоста биле означени првенствено според она што недостасувало- овие учесници ретко користеле зборови поврзани со анксиозност, страв, паника или ранливост (како што се „страв“ или „грижа“) и значително помалку споменувале проблеми со менталното здравје.
Ова ни кажува дека приказната што ја раскажуваме за нашиот живот има значење. Таа им помага на луѓето да ги сфатат своите искуства, да развијат поглед на светот и кохерентно чувство за тоа кои се. Она што почнуваме да го гледаме е дека кај психопатијата постојат особини што се однесуваат на разликите во создавањето значење и начините на кои луѓето размислуваат за својот живот.
Клучно е што употребата на зборовите варирала во зависност од тоа дали учесниците размислувале за личен врв, криза или пресврт во животот. Оваа зависност од контекстот укажува дека психопатскиот јазик не е емоционално неплоден, туку стратешки и емоционално калибриран според специфични двигатели на личноста.
Истражувачите нагласуваат дека разбирањето на психопатијата по овие триархични димензии помага да се демистифицира како овие особини функционираат во нефорензички, секојдневни средини, вклучувајќи академски простори, корпоративни управни одбори и меѓучовечки односи.
Делумно затоа има движење различно од тоа да се нарекуваат луѓето „психопати“, бидејќи не ја гледаме психопатијата како категорија. Она што го сугерира истражувањето е дека е важно да се погледне подалеку од таа етикета и во различните компоненти или димензии на психопатијата, бидејќи секоја од тие димензии всушност има уникатен сет на исходи или работи што може да ги предвиди.
Деконструирањето на индивидуалните механизми на дрскост, подлост и дезинхибиција им обезбедува на клиничарите поспецифични цели за бихејвиорални терапии дизајнирани така да ги ублажат антисоцијалните особини, да го спречат насилството кон интимниот партнер и да изградат просоцијални комуникациски модели. Сето ова е многу битно во секојдневниот живот.
Прашања и одговори:
Што претставува Триархискиот модел на психопатија?
Триархискиот модел е клиничка рамка што ја разложува психопатијата на три посебни мерливи димензии: дезинхибиција (импулсивност и емоционална нестабилност), злонамерност (бесчувствителност, недостиг од емпатија и искористување на другите) и смелост (социјална самоувереност, отсуство на страв и толеранција на стрес).
Зошто луѓето со високо ниво на „злонамерност“ користеле попозитивен јазик?
Наместо да оставаат впечаток на огорченост или студенило, поединците со високо ниво на злонамерност често се фокусирале на лични победи, општествено влијание, натпреварување и стекнување награди – што, на јазичен план, се манифестира преку изрази насочени кон цели, постигнувања и оптимизам.
Како се манифестира смелоста во говорот и пишувањето?
Смелоста првенствено се карактеризира со впечатливо отсуство на вокабулар поврзан со страв и вознемиреност. Поединците што поседуваат високо ниво на смелост ретко користат термини поврзани со анксиозност, ранливост или грижа, дури и кога зборуваат за своите најтешки или најстресни животни моменти.
Клучни факти на истражувањето
Триархична лингвистичка поделба: Психопатските особини не создаваат единствен, рамен јазичен стил. Наместо тоа, смелоста, подлоста и дезинхибицијата покажуваат различни лингвистички потписи преку позитивни емоции, достигнувања, социјална поврзаност и фрази за вознемиреност.
Спротивни емоционални профили: Повисоката дезинхибиција се карактеризираше со чести зборови со негативни емоции и ретко спомнување пријатели или достигнувања, додека повисоката подлост беше парадоксално поврзана со повисок позитивен тон, речник ориентиран кон награди и помалку негативен ефект.
Смелоста ги потиснува зборовите за страв: Поединците со високи нивоа на смелост постојано користеа помалку зборови што се однесуваат на анксиозност, страв, грижа или ментална болест низ нивните лични животни наративи.
Пораката би била: Внимавајте на зборовите на соговорниците! Тие ќе ви помогнат да се заштитите од психопатските личности, кои, за жал, секојдневно ги среќаваме, особено кај личности што се на повисоки функции!
