- Практиката на Персијците да ги проверуваат своите одлуки двапати – еднаш во пијанство, кога зборот е поослободен и мислата поотворена, и еднаш во трезвеност, кога разумот ја враќа рамнотежата – открива една мудрост што ние ја забораваме. Наместо двојна проверка, наместо спојување на страста и разумот, денес имаме само една, брза и сурова пресуда на социјалните мрежи, изречена во миг на емоционална возбуда и без рационална дистанца. Вистината не се бара во синтезата на искреноста и дисциплината, туку се заменува со сензација, со политичка квалификација и со медиумска интерпретација
Херодот во своите „Истории“ опишува една необична практика кај старите Персијци, која на прв поглед изгледа парадоксално, но всушност открива длабока филозофија за човечката процена. Најважните прашања тие ги отворале на раскошни гозби со многу вино, во атмосфера каде што зборот бил поослободен, мислата поотворена, а емоциите – искрено изразени. Пијанството не било сфатено само како слабост туку како средство за откривање на вистинската внатрешна мисла, момент кога човекот се ослободува од стегите на формалноста и го зборува она што навистина го чувствува. Но Персијците не се задоволувале со оваа прва искреност. Следниот ден, кога трезвеноста ја враќала рационалната рамнотежа, истите прашања повторно се разгледувале со ладна процена, со разумна дистанца и дисциплина. Ако одлуката се совпаднела во двете состојби – пијана и трезна – тогаш се сметала за исправна, легитимна и достојна за спроведување. Ако, пак, постоела противречност, таа се отфрлала како недоволно сигурна. Во оваа двојност се крие нивната верба дека вистината не е еднодимензионална, туку се раѓа од спојот на емоционалната искреност и рационалната процена. Пијанството било врата кон искреноста, кон она што човекот навистина го мисли и чувствува, а трезвеноста гаранција за разум, дисциплина и за практична одржливост. Со оваа двојна проверка, Персијците создале еден вид филозофски баланс меѓу страста и разумот, меѓу моментот на слободната мисла и моментот на рационалната одлука, верувајќи дека само нивното спојување може да ја донесе вистинската и трајна вистина.
Доволни се само триесетина секунди видео од приватна веселба за да се активира добро познатиот механизам на јавната осуда, кој функционира со предвидлива динамика: најпрвин се појавува брза и често сурова пресуда на социјалните мрежи, потоа следува лавина од политички квалификации и интерпретации, а на крајот неизбежно се јавуваат повици за официјални реакции и институционални истраги. Така, една обична опуштена вечерна дружба во кафеана, која во нормални околности би останала во сферата на приватното дружење, лесно се претвора во „дипломатска афера“ со јавни последици. Најнов пример за ваков жесток атак на социјалните мрежи е бугарскиот амбасадор во Македонија, Желјазко Радуков. На интернет се појавија снимки од негово присуство во кафеана, проследени со категорични тврдења дека „бил во алкохолизирана состојба“, дека „испил повеќе чаши виски“ и дека „со своето однесување предизвикал дипломатски скандал“… Вербален линч, а суштината е што самите снимки не го потврдуваат тоа. Од нив не може да се утврдат ниту психофизичката состојба на човекот, ниту точното количество алкохол што евентуално го консумирал, ако воопшто пиел. Сè друго останува во сферата на претпоставки, интерпретации и медиумски сензационализам. Овој случај уште еднаш покажува колку брзо приватниот миг може да биде претворен во јавна приказна и колку лесно се губи границата меѓу фактот и претпоставката кога јавната перцепција е водена од кратки видеа и брзи реакции.
И токму тука лежи парадоксот на нашето време: она што некогаш било сфатено како пат кон искреноста и вистината, денес лесно се претвора во повод за јавна осуда и дипломатски скандал. Практиката на Персијците да ги проверуваат своите одлуки двапати – еднаш во пијанство, кога зборот е поослободен и мислата поотворена, и еднаш во трезвеност, кога разумот ја враќа рамнотежата – открива една мудрост што ние ја забораваме. Наместо двојна проверка, наместо спојување на страста и разумот, денес имаме само една, брза и сурова пресуда на социјалните мрежи, изречена во миг на емоционална возбуда и без рационална дистанца. Вистината не се бара во синтезата на искреноста и дисциплината, туку се заменува со сензација, со политичка квалификација и со медиумска интерпретација.
Можеби токму од Персијците треба да научиме дека вистинската процена не се носи ниту во пијанството ниту во трезвеноста самостојно, туку во нивното спојување, во нивната меѓусебна проверка. А пред да прогласиме „афера“ од една кафеанска вечер, треба да се запрашаме дали сме ја провериле вистината и во двата света: во емоционалната возбуда на јавната реакција и во рационалната тишина на следниот ден. Само тогаш нашата одлука може да биде исправна, легитимна и достојна за спроведување, а не плод на моментна сензација.
