Повод: Органското производство како пат до агросувереност и извоз: Од субвенционирање на производството кон инвестирање во вредноста на храната – нова можност за македонското земјоделство
Осврт кон предизвикот за производство на органска храна
- Глобалниот пазар за здрава храна надминува илјада милијарди долари. Македонија има природни предуслови, традиција и производствен потенцијал, но мора да направи исчекор од земјоделство на преживување кон земјоделство на квалитет, додадена вредност и извоз
Здравата храна веќе не е само прашање на животен стил и грижа за здравјето. Таа станува една од најдинамичните економски индустрии во светот, отворајќи нови можности за земјите што располагаат со плодна почва, поволни климатски услови и земјоделска традиција. Во таа глобална трка, Македонија има сериозни адути, но сè уште недоволно искористени. Податоците на „Глобал велнес институт“ покажуваат дека глобалниот пазар за здрава исхрана, нутриција и контрола на телесната тежина во 2024 година достигнал 1.148 милијарди долари. Проекциите за следните години укажуваат на продолжување на растот. Тоа е јасен сигнал дека побарувачката за квалитетна, свежа, органска и нутритивно богата храна ќе биде сè поважен фактор во светската трговија. За македонското земјоделство ова не треба да биде само интересна светска статистика туку развојна можност. Земјата располага со разновидни климатски подрачја, плодни котлини, планински региони, традиција во овоштарството, лозарството и градинарството, како и со услови за производство на низа култури со препознатлив квалитет. Проблемот е што потенцијалот не е доволно претворен во организирано производство, конкурентен производ и сигурен извозен пласман. Малите и средните земјоделски стопанства често се соочуваат со недостиг од инвестиции, современа технологија, складишни капацитети, преработувачки линии и организиран настап на странските пазари. Токму органското производство може да биде еден од одговорите. Наместо Македонија да се натпреварува исклучиво со големите производители во количества и ниски цени, таа може да гради конкурентност преку квалитет, автентичност, сезонски производи и проверливо потекло. Јаболката, сливите, црешите, праските, малините, боровинките, пиперките, доматите, краставиците, ароматичните и лековитите билки можат да бидат дел од таква извозна понуда. Дополнителна вредност може да се создава преку сушење, замрзнување, преработка и производство на природни сокови, џемови, зачини и други производи со повисока пазарна вредност. Но органското производство не се создава само со промена на начинот на обработка на земјата. Потребни се сертификација, контрола, знаење, едукација и долгорочна поддршка. Неопходни се и производни здруженија и кооперативни модели преку кои малите фарми ќе можат заеднички да ги исполнуваат количинските и квалитативните барања на странските купувачи. Македонија има можност да го препознае органското земјоделство како извозна развојна ниша. Но за тоа е потребна јасна стратегија: од нивата до преработувачкиот капацитет, од сертификацијата до брендирањето и од домашниот производител до европскиот потрошувач. Во свет во кој квалитетната храна станува сè повредна економска категорија, македонската предност не мора да биде големината на производството. Таа може да биде неговиот квалитет. А токму тоа е можноста што не смее да се пропушти. Е.Р.
Агросувереноста почнува од земјоделството
Македонија мора да го активира сопствениот потенцијал
- Земјоделството не смее да биде само социјална категорија и примател
на субвенции. Тоа треба да стане стратешка економска гранка, способна да обезбеди домашна храна, да создава извоз и да ја намали зависноста
од увоз
Во време кога глобалните синџири на снабдување се изложени на кризи, климатски промени и ценовни шокови, прашањето за сопственото производство на храна добива ново значење. За Македонија, агросувереноста не треба да биде само политичка формулација туку конкретна национална економска цел. Земја што располага со земјоделски ресурси, традиција и разновидни природни услови не смее истовремено да биде зависна од увозот на значителен дел од храната што може да ја произведува сама. Особено кога светскиот пазар сè повеќе ја вреднува здравата, свежата и органската храна. Предизвикот не е само да се произведува повеќе туку да се произведува попаметно, поконкурентно и со долгорочна визија. Органското земјоделство, современото градинарство и развојот на овоштарството можат да бидат важни столбови на таквата трансформација. За да се случи тоа, потребен е поинаков пристап кон аграрната политика. Субвенциите треба да бидат инструмент за развој, а не само годишна финансиска помош. Државната поддршка треба да ги наградува продуктивноста, квалитетот, сертифицираното органско производство, модернизацијата и создавањето производи со додадена вредност. Особено е важно да се инвестира во младите земјоделци, наводнувањето, противградните системи, обновата на овошните насади, современите оранжерии, ладилниците и преработувачките капацитети. Без овие предуслови, производството ќе остане зависно од временските услови и од нестабилните откупни цени. Органското производство може да биде дополнителен мотив за враќање на младите во руралните средини. Тоа отвора простор за семејни фарми, специјализирани производители, нови бизниси и поврзување на земјоделството со туризмот и гастрономијата. Но мора да биде економски исплатливо, со сигурен пласман и реална институционална поддршка. Една од најголемите слабости на македонското земјоделство е недоволната поврзаност меѓу производството, преработката и извозот.
Земјоделецот често ја презема најголемата производствена одговорност, но најмалку учествува во создавањето на конечната пазарна вредност. Тука мора да се интервенира преку задруги, договорно производство, регионални откупни центри и поддршка за домашната прехранбена индустрија. Паралелно, Македонија треба да гради препознатлив бренд на органска и квалитетна храна. Не е доволно само да произведуваме добра пиперка, јаболко, слива или домат. Потребно е тие производи да имаат стандардизиран квалитет, потврдено потекло, соодветно пакување и организиран пристап до европските и регионалните пазари. Агросувереноста не значи затворање кон светот, туку способност да се произведува доволно домашна храна и истовремено да се извезуваат производи што носат поголема економска вредност. Таа значи посилни земјоделци, поразвиени рурални средини и поголема отпорност на државата. Македонија не треба да ја пропушти шансата што го отвора глобалниот раст на пазарот за здрава храна. Потребни се политичка волја, долгорочни инвестиции и партнерство меѓу државата, науката и производителите. Бидејќи вистинската агросувереност не се мери само со бројот на обработени хектари туку со способноста тие хектари да создаваат храна, доход, работни места и извозна вредност. Земјоделството може повторно да биде една од стратегиските развојни предности на Македонија и би требало конечно да почнеме да го третираме како такво. Е.Р.
