Американскиот претседател Доналд Трамп на 10 август 2026 година потпиша извршна наредба со која се поддржува нов пристап кон препораките за детска вакцинација. Со одлуката се намалува бројот на заболувања за кои се препорачува универзална вакцинација на сите деца – од досегашните околу 17–18 на 11, пренесе МИА.
Новиот список опфаќа вакцини против морбили, заушки, рубеола, дифтерија, тетанус, голема кашлица, полио, Haemophilus influenzae тип б, пневмококна болест, ХПВ и варичела.
Вакцините против хепатитис А и Б, менингококна болест, ротавирус, сезонски грип и ковид-19 се префрлаат во категории за ризични групи или заедничко одлучување меѓу лекарот и родителите. Сепак, извршната наредба сама по себе не го менува автоматски официјалниот календар на американските Центри за контрола и превенција на болести (ЦДЦ), бидејќи препораките треба да поминат низ советодавните процедури и да бидат потврдени од надлежните институции.
Една од најзначајните најави е и разгледувањето на можноста комбинираната ММР вакцина против морбили, заушки и рубеола да се замени со три одделни вакцини. Таквата промена би барала нови регулаторни процедури, клинички испитувања и повторно воспоставување производство на одделните вакцини, кои во САД повеќе не се произведуваат.
Американските власти како еден од примерите за својот пристап ја посочуваат Данска. Тамошниот редовен календар опфаќа вакцинација против 10 заболувања, додека дел од вакцините што се рутински препорачани во САД не се дел од универзалната програма за сите здрави деца. Данските власти ваквата политика ја темелат на епидемиолошките услови, сериозноста на заболувањата и проценката на исплатливоста на вакцинацијата.
Сепак, европските земји немаат единствен календар за имунизација. Секоја држава ја креира својата програма во зависност од локалната епидемиологија и организацијата на здравствениот систем. И во Скандинавија постојат разлики – Финска, Норвешка и Шведска имаат поширок опфат со одредени вакцини од Данска.
Македонија не го менува календарот
Во Македонија вакцинацијата на децата останува задолжителна и бесплатна според националниот Календар за имунизација. Програмата опфаќа заштита од 13 заразни болести и започнува уште во родилиште со БЦГ и вакцинација против хепатитис Б.
Во првите месеци од животот следуваат вакцини против дифтерија, тетанус, пертусис, полио и ХиБ, како и ротавирус и пневмокок. На возраст од околу една година се дава МРП-вакцината против морбили, заушки и рубеола, а ревакцинациите продолжуваат во предучилишна и училишна возраст.
ХПВ вакцинацијата е предвидена во адолесцентниот период, додека ревакцинациите против дифтерија, тетанус и полио продолжуваат во текот на школувањето.
За македонските родители американската одлука нема директно влијание. Домашниот календар останува непроменет, а здравствените власти не најавуваат негово намалување. Напротив, еден од главните предизвици е зголемувањето на опфатот со постојните вакцини.
Особено загрижува опфатот со МРП вакцината. Здравствените власти предупредуваат дека во делови од Скопје тој е значително под потребните 95 проценти, што го зголемува ризикот од појава и ширење на епидемии од морбили.
Различни календари, иста цел
Споредбата меѓу САД, Данска и Македонија покажува дека не постои еден универзален модел на вакцинација што може автоматски да се примени во секоја држава.
Ширината на календарот зависи од епидемиолошкиот ризик, големината и структурата на населението, функционирањето на примарната здравствена заштита и способноста на здравствениот систем навремено да открива и контролира заразни болести.
Данска може да има потесен календар поради специфичните услови, високата покриеност со здравствени услуги и силниот систем на превенција. Македонија, пак, се соочува со поинаков предизвик – недоволно висок опфат со дел од задолжителните вакцини.
Затоа, наместо механичко споредување на бројот на вакцини, клучно е секоја земја да ги темели своите политики врз сопствените епидемиолошки услови и научни докази.
Крајната цел на имунизациските програми останува иста: што поголема заштита на децата и населението од сериозни заразни заболувања, со безбедни и научно потврдени вакцини.
