Промовирана монографијата „Извори за историјата на Македонија – тематска целина: Религија“
- Монографијата е резултат на заедничката работа на повеќе научни работници и истражувачи од Институтот за национална историја, кои преку различни тематски пристапи ги обработуваат религиските процеси на територијата на Македонија од антиката до современиот период. Како колективно научно дело, публикацијата обединува повеќе истражувачки перспективи и претставува значаен придонес во проучувањето на македонското духовно и културно наследство
Во време кога интересот за историските извори и научно заснованото толкување на минатото добива сè поголемо значење, Институтот за национална историја ја промовираше монографијата „Извори за историјата на Македонија – тематска целина: Религија“, издание што претставува значаен придонес кон проучувањето на духовната, културната и општествената историја на Македонија. Станува збор за обемно научно дело, кое на едно место обединува вредни историски извори, документи, записи и сведоштва поврзани со религиозниот живот на македонскиот простор низ различни историски периоди. Со оваа публикација истражувачите, студентите, но и пошироката јавност добиваат можност непосредно да се запознаат со изворната граѓа што зборува за развојот на верските институции, духовните процеси и местото на религијата во животот на луѓето низ вековите.
Промоцијата собра историчари, научни работници, универзитетски професори, истражувачи и љубители на историјата, кои ја нагласија важноста од објавувањето вакви дела во период кога научната аргументација и пристапот до автентични извори стануваат клучни во разбирањето на минатото. Од Институтот за национална историја истакнаа дека монографијата е резултат на долгогодишна научноистражувачка работа и претставува дел од поширокиот проект за систематско објавување извори поврзани со македонската историја.
– Ова дело има особено значење бидејќи ја доближува изворната историска граѓа до научната јавност и до сите граѓани што сакаат подобро да ја запознаат историјата на Македонија. Религијата отсекогаш била важен сегмент од општествениот живот и токму преку историските извори можеме најдобро да ги согледаме процесите што го обликувале духовниот и културниот развој на нашите простори – беше истакнато на промоцијата.
Авторите и приредувачите на монографијата нагласија дека религијата не треба да се гледа само како верска појава туку и како значаен фактор во развојот на образованието, културата, писменоста, уметноста и идентитетот на населението на овие простори.
– Нашата цел беше да понудиме публикација што ќе претставува сигурна научна основа за идните истражувања. Во монографијата се вклучени разновидни извори што овозможуваат пошироко разбирање на религиозните текови и нивното влијание врз историските процеси во Македонија – беше посочено од научниот тим што работеше на изданието.
Според историчарите, ваквите публикации имаат двојна вредност. Од една страна, тие претставуваат драгоцена алатка за науката и образованието, а од друга страна придонесуваат за зачувување на колективната меморија и афирмација на богатото културно наследство на Македонија. Монографијата претставува и потсетник дека историјата не се состои само од големи политички настани и државнички одлуки туку и од секојдневниот живот, духовните вредности и традициите што ги обликувале генерациите низ времето. Токму затоа религиозното наследство останува еден од важните клучеви за разбирање на пошироката историска слика на Македонија.
Со објавувањето на „Извори за историјата на Македонија – тематска целина: Религија“, македонската историографија добива уште едно капитално издание што ја збогатува научната литература и отвора нови можности за истражување на духовното минато на земјата. Истовремено, делото претставува мост меѓу архивите и јавноста, овозможувајќи историските извори да станат подостапни и поразбирливи за сите што сакаат подлабоко да ги откријат корените на македонската историја и култура. Д.Ст.
Прилог на „Нова Македонија“ кон одбележувањето на Светската недела на медиумска и информациска писменост (2)
Информациите станаа изобилни, нивното толкување не смее да остане оскудно
Човечката цивилизација поминала извонредно долг пат од времето кога информациите биле привилегија на кралевите, научниците и религиозните институции до ерата кога речиси секој поединец носи големо складиште на знаење со себе преку поседување паметни уреди. Паметниот телефон може да обезбеди пристап до научни откритија, политички случувања, медицински совети и настани што се одвиваат илјадници километри подалеку. Сепак, оваа голема достапност до информации создаде вознемирувачки парадокс. Никогаш порано човештвото не поседувало толку многу информации, при што разликувањето на вистината од лагата бара постојана будност. Истата технологија што му овозможува на студент од Македонија да следи предавање одржано на универзитет во САД, кога ќе се злоупотреби, може да создаде измислена изјава, манипулирана фотографија или теорија на заговор и да се прошири низ светот за неколку секунди. Информациите станаа изобилни, но разбирањето останува оскудно.
Во контекст на оваа ситуација, Обединетите нации ја одбележуваат Глобалната недела на медиумска и информациска писменост од 24 до 31 октомври, потсетувајќи го светот дека пристапот до информации не гарантира информирано општество. Во рамките на одбележувањето на глобалната недела се предвидени повеќе пригодни настани и активности во Македонија, со што и весникот „Нова Македонија“ активно придонесува за издигање на свеста и за едукација на оваа тема преку серија написи.
Глобалното одбележување на 2026 година потврдува дека одговорноста се протега на семејствата и граѓаните. Родителите што ги водат децата низ онлајн просторот, библиотекарите што држат обуки за пребарување информации, наставниците во училиштата, медиумите, организациите што разоткриваат дигитални измами и креаторите на содржини што објавуваат проверени тврдења придонесуваат за истата цел. Планираните активности на УНЕСКО за таа цел вклучуваат дискусии за формалното образование, креирањето дигитална содржина, креирањето политики, ангажирањето на младите и развојот на медиумски писмени средини. Се напоменува и дека младите луѓе не се само жртви на дигитална манипулација; тие исто така се способни да развиваат иновативни алатки за верификација, образовни кампањи и алтернативни комуникациски практики.
Нивниот ангажман може да ја трансформира медиумската писменост од одбранбена вежба во конструктивно јавно движење.
Глобалната недела на медиумска и информациска писменост во 2026 година е повик за зајакнување на критичкото размислување, одговорната комуникација и почитувањето на вистината во сè подигиталниот свет. Значењето на ова меѓународно одбележување се протега далеку надвор од рамките на едноставните предупредувања за лажни вести. Во 2021 година, Генералното собрание на Обединетите нации формално ја призна Глобалната недела на медиумска и информациска писменост, нагласувајќи ја важноста на фактичките, навремените, достапните и научно заснованите информации. Слоганот за 2026 година, „Сите ние играме улога – медиумска и информациска писменост за луѓето“, потврдува дека заштитата на интегритетот на информациите не може да остане исклучива одговорност на новинарите, владите или на технолошките компании. Секој граѓанин што создава, толкува или дистрибуира информации учествува во обликувањето на колективното разбирање на општеството. Затоа, УНЕСКО годинава усвои децентрализиран пристап, здружувајќи едукатори, истражувачи, креатори на политики, новинари, млади луѓе, дигитални креатори и организации на граѓанското општество. Н.М.
