Има моменти кога спортот престанува да биде само игра и станува огледало на светската политика. Транспарентот што аргентинските фудбалери го развија по полуфиналниот натпревар со Англија, со пораката дека Фолкландските Острови се аргентински, го покажа токму тоа. За едни беше политичка провокација, за други потсетување дека постојат историски прашања што не исчезнуваат само затоа што минало време
Аргентина уште еднаш покажа дека не се откажува од својата национална позиција, без разлика дали тоа ќе го направи преку дипломатијата, преку политичките институции или преку симболиката на спортските терени. Светското првенство, кое го следат милијарди луѓе низ светот, стана место каде што повторно беше отворено едно старо меѓународно прашање.
Токму тука се отвора и една поширока дилема, која не е важна само за Аргентина. Дали малите држави, во кои секако е и Македонија, имаат право да ги интернационализираат своите национални прашања кога чувствуваат дека се соочуваат со неправда? Или тоа право им припаѓа само на големите сили?
Одговорот би требало да биде едноставен. Ако меѓународното право навистина е универзално, тогаш не може да постојат привилегирани држави и привилегирани вистини. Во спротивно, светскиот поредок станува систем во кој големината ја заменува правдата, а таквите практики само ќе го втурнат светот во дополнителен хаос.
Токму затоа аргентинскиот пример има своја тежина и во македонски контекст. Не затоа што Македонија и Аргентина имаат ист историски случај, туку затоа што добро знаеме како изгледа кога посилниот ги поставува условите, а послабиот треба само да ги прифати.
Македонија веќе со години живее во политичка реалност во која националните прашања често се претвораат во предмет на надворешни барања. Наместо европските принципи да бидат еднакви за сите, неретко се добива впечаток дека тие се толкуваат различно, зависно од политичката тежина на оној што ги поставува условите.
Во такви околности, секое ново барање лесно се претставува како техничко, а неговите последици се далеку од технички. Кога се отвораат прашања поврзани со историјата, идентитетот, јазикот или националната меморија, тие одамна престануваат да бидат административни процедури.
Затоа Македонија не смее да гледа на своите предизвици како на исклучиво билатерални спорови. Кога се отвораат прашања што ги допираат темелните принципи на еднаквоста, достоинството и правото на самоопределување, тие природно стануваат тема и на пошироката меѓународна јавност.
Тоа не значи конфронтација со светот. Напротив. Тоа значи доверба во меѓународното право и во институциите што се создадени токму за да не дозволат силата да стане единствен аргумент.
Историјата одамна покажа дека империите ретко се откажуваат од своите интереси доброволно. Денес тие интереси не секогаш се бранат со војски. Почесто се бранат преку политички притисоци, дипломатски условувања, економски механизми и геополитички калкулации.
Но суштината останува непроменета. Кога посилниот бара од послабиот отстапки што не би ги прифатил за себе, тогаш тешко може да се зборува за еднаквост.
Токму затоа меѓународниот поредок мора да биде заснован врз принципи, а не врз односот на силите. Во спротивно, правото ќе стане алатка на моќта наместо нејзина граница.
Македонија нема причина да се откажува од дипломатската, правната и културната афирмација на своите позиции. Тоа не е национализам, туку нормална практика што ја применуваат многу држави кога сметаат дека нивните интереси заслужуваат меѓународно внимание.
Аргентинскиот пример покажува дека ниту спортот не е изолиран од политиката кога станува збор за прашања што длабоко го засегаат националното достоинство. Симболите понекогаш зборуваат погласно од официјалните соопштенија.
И Македонија има право да ги претставува своите аргументи пред меѓународната јавност, без чувство дека со тоа нарушува нечии правила. Напротив, токму јавноста и транспарентноста се најсилните сојузници на малите држави.
Во свет во кој често се зборува за вредности, најголемиот тест е дали тие вредности важат еднакво за сите. Ако принципите се менуваат зависно од тоа кој бара, тогаш тие повеќе не се принципи, туку политички алатки.
Затоа пораката што дојде од фудбалскиот терен е многу поширока од самиот спор околу Фолкландските Острови. Таа потсетува дека историските прашања не исчезнуваат со молчење и дека малите држави имаат право да бараат нивниот глас да биде слушнат.
Македонија не треба да бара посебен третман. Треба да го бара само она што Европа и меѓународното право одамна го ветуваат – еднакви правила за сите. Затоа што токму таму каде што завршуваат двојните стандарди, почнува вистинската сила на правото. А тоа е лекција што не важи само за Аргентина туку и за секоја држава што некогаш се нашла пред изборот дали да молчи пред посилниот или достоинствено да ги брани своите национални позиции.
