- Доколку сакаме Македонија да се позиционира како препознатлива дестинација за алтернативен туризам, тогаш безбедноста мора да биде нашата најсилна конкурентска предност, а не само законска обврска. Туристот што ќе се искачи на Кораб, ќе вози велосипед низ Маврово, ќе пешачи по падините на Галичица или ќе престојува во едно мало рурално село, треба да биде уверен дека безбедносните стандарди се еднакви или повисоки од оние што ги очекува во најразвиените европски туристички дестинации
Во современиот туризам повеќе не е доволно една земја да располага со природни убавини, културно наследство или врвна гастрономија. Денешниот турист, пред да резервира авионски билет или хотел, најпрво си поставува едно едноставно прашање: Дали таму ќе бидам безбеден?
Безбедноста одамна престана да биде само обврска на полицијата и институциите. Таа стана туристички производ и еден од најважните фактори што влијаат врз изборот на дестинацијата. Истражувањата на светската туристичка индустрија покажуваат дека по пандемијата, а дополнително и по геополитичките кризи, патниците значително повеќе внимание посветуваат на личната сигурност, здравствената заштита, квалитетот на инфраструктурата и можноста брзо да добијат помош доколку се најдат во непредвидена ситуација.
Во таква конкуренција, државите повеќе не се натпреваруваат само со природни убавини туку и со чувството на сигурност што им го нудат на посетителите.
НАШАТА ПРЕДНОСТ СЕ ВИКА ГОСТОПРИМСТВО
Македонија има значајна предност. Во споредба со многу европски туристички центри, кај нас насилниот криминал врз туристите е релативно редок, локалното население е познато по гостопримството, а туристите генерално се чувствуваат пријатно и добредојдено. Токму ова чувство на безбедност претставува ресурс што заслужува многу поголемо внимание во туристичката промоција.
Но тоа не значи дека нема простор за подобрување.
Современиот турист не ја оценува безбедноста само според криминалот. Тој ја анализира целата туристичка средина. Дали патната сигнализација е јасна? Дали планинарските патеки се означени? Дали има спасувачки служби на езерата? Колку брзо функционираат итната медицинска помош и полицијата? Дали информациите се достапни и на странски јазици? Дали туристот знае каде да се обрати ако ги изгуби документите или стане жртва на измама?
Токму овие прашања ја градат довербата.
Во Македонија последниве години се инвестира во туристичка инфраструктура, но безбедносната компонента сè уште не е доволно видлива. На повеќе туристички локалитети недостигаат информативни табли на странски јазици, јасни упатства за итни случаи, дигитални водичи или QR-кодови преку кои посетителите веднаш би добиле информации за најблиската здравствена установа, полициска станица или туристички информативен центар.
РАСТ НА ПЛАНИНСКИОТ ТУРИЗАМ
Дополнително, планинскиот туризам бележи раст. Сè повеќе домашни и странски посетители ги избираат Шар Планина, Кораб, Пелистер, Галичица, Јабланица и Осогово. Тоа значи дека безбедноста во природа добива уште поголемо значење. Добро означените патеки, редовното одржување, достапноста на планинската спасувачка служба и едукацијата на посетителите можат да спасат човечки животи.
Особено е важно да се истакне дека Македонија располага со исклучителни предуслови за развој на алтернативните форми на туризам. Планинскиот, велосипедскиот, пешачкиот, руралниот, еко, винскиот, верскиот и авантуристичкиот туризам сè повеќе стануваат двигатели на современата туристичка понуда. За разлика од масовниот туризам, овие форми најчесто се одвиваат надвор од урбаните средини, во планински масиви, национални паркови, заштитени подрачја и рурални населби, каде што ризиците се поинакви и бараат значително повисоко ниво на организација. Затоа Македонија не треба да се задоволи со исполнување на регионалниот просек во безбедносните стандарди, туку треба да постави амбиција да стане пример за Југоисточна Европа. Тоа подразбира јасно означени и дигитално мапирани патеки, обучени туристички водичи, достапни спасувачки служби, современи системи за известување и брза комуникација со службите за итна помош, како и редовни инспекции на туристичката инфраструктура. Доколку сакаме Македонија да се позиционира како препознатлива дестинација за алтернативен туризам, тогаш безбедноста мора да биде нашата најсилна конкурентска предност, а не само законска обврска. Туристот што ќе се искачи на Кораб, ќе вози велосипед низ Маврово, ќе пешачи по падините на Галичица или ќе престојува во едно мало рурално село треба да биде уверен дека безбедносните стандарди се еднакви или повисоки од оние што ги очекува во најразвиените европски туристички дестинации. Само така природните богатства на Македонија ќе се претворат во одржлив туристички производ со висока додадена вредност.
БЕЗБЕДНОСТА ТРЕБА ДА БИДЕ ВИДЛИВА
Во Европа одамна се применува принципот дека безбедноста не треба само да постои – таа треба и да биде видлива. Туристот сака да види униформирани туристички полицајци, јасни информации, достапни броеви за итни случаи и организирани служби што оставаат впечаток на професионалност. Токму чувството дека некој се грижи за него е еден од најсилните фактори за позитивно туристичко искуство.
Во дигиталната ера безбедноста има уште една димензија. Една негативна објава на социјалните мрежи може да достигне до милиони потенцијални туристи. Од друга страна, позитивното искуство на посетител што се чувствувал сигурно и добил брза помош станува најдобрата реклама што една држава може да ја добие.
Затоа туристичката безбедност не треба да се сфати како трошок, туку како инвестиција. Секој денар вложен во превенција, едукација, спасувачки служби, модерна сигнализација и подобра координација меѓу институциите се враќа преку поголема доверба, подобар имиџ и зголемен број посетители.
Македонија има уште една предност што ретко се истакнува. Голем број туристи ја доживуваат како мирна земја без масовен туризам, без пренатрупани туристички центри и без висок степен на урбан стрес. Во време кога многу европски градови се соочуваат со преголем број посетители, токму оваа мирна атмосфера може да стане конкурентска предност.
Сепак, безбедноста не зависи само од институциите. Во неа учествуваат хотелите, туристичките агенции, локалните самоуправи, угостителите, туристичките водичи и самите граѓани. Секој љубезен совет до турист, секоја навремена информација и секоја укажана помош придонесуваат за позитивна слика за земјата.
Современиот туризам се темели на доверба. Туристите не паметат само прекрасен пејзаж или вкусен оброк. Тие паметат како се чувствувале. Ако се чувствувале сигурно, ќе се вратат повторно и ќе им ја препорачаат дестинацијата на своите пријатели. Ако се почувствувале несигурно, ниту најубавите фотографии нема да ја поправат негативната слика.
Токму затоа туристичката безбедност треба да стане составен дел од националната туристичка стратегија. Не како споредна тема, туку како еден од нејзините најважни столбови. Во свет во кој довербата станува највредната валута, безбедноста не е само предуслов за успешен туризам – таа е неговата најсилна препорака.
На крајот, секој турист од Македонија ќе понесе фотографии, спомени и можеби некој традиционален сувенир. Но највредниот сувенир што ќе го однесе дома е чувството дека престојувал во земја каде што бил добредојден, почитуван и, пред сè, безбеден. Токму тоа чувство најчесто е причина повторно да се врати.
Доц. д-р Љупчо Јаневски, Факултет за туризам при Универзитетот „Скопје“
