Осврт: Европа на улица
- Незадоволството што се прелева низ европските метрополи и сличните пораки на демонстрантите отвораат прашања за еден можен заеднички именител и, во тој контекст, за една димензија на длабочина за поширока општествената криза. Засега нема единствено движење, но расте чувството дека локалните проблеми имаат некакви заеднички корени
Низ Европа продолжуваат бранови на улични протести што ги ставаат под притисок властите во одредените држави и отвораат прашања за довербата во институциите. Од Париз до Лисабон, преку Брисел, Милано, Торино, Рим, Барселона и Тирана, се појавуваат слични слики на граѓанско незадоволство. Иако овие настани засега не се дел од единствено организирано движење, нивната географска распространетост укажува дека станува збор за поширок феномен што заслужува сериозно политичко внимание.
Единствен европски бунт?!
Сличноста на протестните слики во различни европски земји неизбежно го наметнува прашањето дали Европа влегува во нов период на поширока социјална и политичка нестабилност. Засега нема доволно основа овие случувања да се прогласат за „единствен европски бунт“.
Имено, не постои заедничко раководство, единствен манифест или организациски центар што би ги поврзал сите учесници. Сепак, отсуството на формална координација не значи дека движењата се целосно независни едно од друго. Во услови на брза размена на информации, протестните пораки лесно ги преминуваат националните граници.
Слогани, начини на организирање и симболи можат да се пренесуваат од еден град во друг, создавајќи чувство дека локалното незадоволство е дел од поширока европска слика. Токму тука се наоѓа политичкото значење на актуелниот бран. Граѓаните можат да почнат да ги препознаваат сопствените проблеми во искуствата на луѓето во други земји. Она што првично изгледа како одделна национална криза може да добие поширока димензија кога слични реакции ќе се појават на повеќе места во краток период.
Властите пред двоен предизвик
За европските влади, ваквите протести претставуваат предизвик на два фронта.
– Првиот е безбедносен и се однесува на спречување насилство, уништување имот и нарушување на јавниот ред.
– Вториот, далеку посложен, е политички, односно да се утврди што го поттикнува незадоволството и дали постојните механизми на владеење можат да понудат одговор што ќе биде прифатлив за поширок дел од населението.
Засиленото присуство на безбедносните сили може да ја ограничи штетата и да спречи ескалација, но само по себе не претставува решение за општествените проблеми. Кога протестите продолжуваат и покрај ограничувањата, тоа е сигнал дека исклучиво безбедносниот пристап можеби не е доволен. Истовремено, важно е да не се изедначуваат сите учесници во протестите. Мирното демонстрирање, политичкото незадоволство и насилните инциденти не се исто, ниту пак секој граѓанин на улица ги поддржува истите цели. За да се разбере вистинскиот карактер на протестниот бран, неопходно е да се разгледаат конкретните барања, составот на учесниците и односот на јавноста кон нив.
Дали се создава нова европска политичка реалност?
Најважното прашање не е само колку луѓе излегуваат на улиците, туку дали нивното незадоволство ќе се претвори во трајна политичка сила.
Историјата покажува дека масовните протести можат да завршат на различни начини, и тоа на пример со конкретни отстапки од власта, со создавање нови политички организации, со постепено губење на интензитетот или со продлабочување на конфронтацијата. Самото ширење на протестите не гарантира политичка промена, особено кога недостигаат заедничка програма и организациска структура. Заедничкиот предизвик за европските политички елити е да утврдат дали станува збор за краткотрајна мобилизација или за подлабока промена во односот меѓу граѓаните и институциите. Одговорот ќе зависи од развојот на протестите, нивните конкретни барања и способноста на властите да понудат решенија што ќе го надминат моменталното смирување на улиците. Во овој момент најпрецизно е да се зборува за повеќе протестни жаришта што покажуваат слични обрасци на незадоволство, а не за оформено паневропско движење. Но дури и без единствен центар, нивното истовремено појавување остава многу силен впечаток дека политичките и општествените тензии во Европа не можат да се разберат исклучиво преку националните омеѓувања со граници.
Прашањето што останува отворено е дали овој бран ќе се претвори во организирана сила способна да влијае врз европската политика или ќе остане составен од одделни, временски ограничени протести. Одговорот ќе го дадат следните недели и способноста на европските влади да го препознаат незадоволството пред тоа да прерасне во уште подлабока политичка (европска) криза. Р.С.
