Новинарски осврт
(Редактирана и тематски фокусирана синтеза на
обемната анализа на хрватскиот аналитичар Бруно Рукавина во „Геополитика“)
Либерализмот, особено во неговата современа прогресивна форма, е доминантна идеологија на западниот свет. Иако првично се темелел врз идеите за слобода, еднаквост и права на поединецот, неговата современа интерпретација во многу нешта се оддалечува од универзалните традиционални вредности, вклучувајќи ги и христијанските вредности. Основната разлика е во сфаќањето на човекот и општеството. Либерализмот ги поставува поединецот и неговата автономија во центарот на општествениот поредок, додека христијанството го гледа човекот што своето постоење, достоинство и смисла ги остварува преку односот со Бога и со другите луѓе.
Со апсолутизирањето на индивидуалната слобода, либерализмот постепено ги потиснува семејството, традицијата, заедницата и религијата како темелни општествени вредности.
Превртувањето на идејата за слобода
Најголемиот идеолошки пресврт на современиот либерализам е претворањето на слободата од средство за човечко достоинство во апсолутна вредност сама по себе. Според христијанското сфаќање, слободата не е неограничено право да се прави сè што ќе посака поединецот, туку способност да се избира доброто, во согласност со вистината и моралните начела. Современиот либерализам, напротив, сè почесто ја поставува индивидуалната автономија над објективната вистина, природниот морален поредок и традиционалните вредности. Така, слободата се одвојува од одговорноста, а правото на личен избор се претвора во највисок критериум за општествено и морално прифатливо однесување.
Индивидуализмот наспроти семејството и заедницата
Христијанството се темели врз љубовта, семејството, солидарноста и заедништвото. Човекот не е изолирана индивидуа, туку личност што живее во односи со Бога, семејството и општеството.
Либералниот индивидуализам, пак, особено во својата радикална форма, ги ослабува овие врски, претставувајќи ги традицијата, религијата и наследените општествени обврски како ограничувања на личната слобода. Последиците се видливи во релативизирањето на семејните вредности, слабеењето на општествената солидарност и потиснувањето на традиционалните морални норми.
Либерализмот како идеологија со камелеонска природа
Една од најзначајните карактеристики на современиот либерализам е неговата способност да навлегува во други идеологии, претставувајќи се не како идеологија, туку како нешто природно, неутрално и самоподразбирливо. Така, либералните идеи постепено ги менуваат и конзервативизмот и социјализмот. Кај конзервативците тоа се манифестира преку прифаќањето на економскиот индивидуализам, додека кај левицата преку потиснувањето на класичните социјални прашања во корист на современите идентитетски политики. На тој начин либерализмот се претставува како единствен можен општествен модел, а неговите идеолошки претпоставки ретко се подложуваат на сериозна критика.
Релативизмот и материјализмот наспроти христијанските вредности
Современиот либерализам сè повеќе се поврзува со моралниот релативизам, материјализмот, консумеризмот и хедонизмот. Наспроти тоа, христијанството се темели врз постоењето на објективна вистина, морални начела и духовна димензија на човековото постоење. Кога вистината станува прашање на индивидуално толкување, а моралот се сведува на личен избор, се губи заедничката основа врз која почиваат семејството и општеството. Оттука произлегува и суштинскиот судир: христијанството ја поставува вистината над индивидуалната волја, додека радикалниот либерализам ја поставува индивидуалната волја над вистината.
Либерализмот и неговите политички последици
Либералната идеологија не останува ограничена само на внатрешното уредување на општествата. Таа влијае и врз меѓународните односи, особено преку промовирањето на либералниот политички модел како универзален образец за сите држави. Авторот укажува дека зад реториката за демократија, човекови права и слобода понекогаш се кријат геополитички интереси, надворешни интервенции и обиди за политичко и општествено преуредување на други држави. Последиците од ваквите политики во одредени случаи биле нестабилност, војни и уништување на општествените структури.
Христијанскиот одговор на современиот либерализам
Важно е да се направи разлика меѓу демократските институции и правните гаранции за слободата, од една страна, и радикалната либерална идеологија што ја апсолутизира индивидуалната автономија, од друга страна. Не секоја либерална вредност е спротивна на христијанството. Слободата на совеста, еднаквото достоинство на луѓето и почитувањето на човековата личност имаат значајни допирни точки со христијанското учење. Меѓутоа, слободата одвоена од вистината, моралот и одговорноста претставува сериозна спротивност на христијанската антропологија. Затоа, христијаните треба критички да ги преиспитуваат идеологиите и политичките модели, наместо автоматски да ги прифаќаат како единствено можни и исправни.
Суштинскиот судир меѓу современиот радикален либерализам и христијанството не е во самата идеја за слобода, туку во нејзиното апсолутизирање. Додека либерализмот го поставува автономниот поединец како врховен критериум, христијанството ја темели човечката слобода врз вистината, љубовта, одговорноста и божјиот морален поредок. Затоа, вистинскиот христијански одговор не треба да биде отфрлање на слободата, туку нејзино враќање во вистинските морални и духовни рамки.
Автор: Бруно Рукавина
