Ретроспектива на штетите настанати од невремето на 21 јули, кое за помалку од два часа ја промени сликата во повеќе македонски градови
- Според мерењата од автоматските метеоролошки станици, налетите на ветерот достигнале до 134 километри на час, што одговара на дванаесетти степен според Бофоровата скала и се класифицира како оркан – сила што е
доволна да откорнува дрвја, да оштетува покриви и да предизвикува значителни материјални штети
Невремето, кое траеше помалку од два часа, а зад себе остави речиси двесте паднати дрвја, повеќе од стотина оштетени возила, покриви на згради и куќи, предизвика неколку пожари, оштети патна инфраструктура, како и 2.038 трафостаници, но и повреди неколку лица, а беше и причина за стотици интервенции и ангажман на човечки и технички ресурси за помош и санирање, е уште една потврда дека ненадејни и екстремни временски појави сè почесто ќе го менуваат секојдневието во Македонија.
Имено, во вторникот, на 21 јули, силно атмосферско невреме, проследено со пороен дожд, град и ветер, ја зафати речиси цела Македонија, а најсилен удар претрпе Скопје. Иако нестабилноста беше најавена уште во утринските часови, кулминацијата настапи во доцните попладневни часови, кога меѓу 17.10 и 17.30 часот над главниот град се разви силна т.н. бурна ќелија. Според мерењата од автоматските метеоролошки станици, налетите на ветерот достигнале до 134 километри на час, што одговара на дванаесетти степен според Бофоровата скала и се класифицира како оркан – сила што е доволна да откорнува дрвја, да оштетува покриви и да предизвикува значителни материјални штети. Невремето траеше релативно кратко, но сигурно е дека неговите последици ќе потраат извесно време.
Невремето во македонските градови
1. Скопје – градот што го понесе најсилниот удар
Најголемата концентрација на штети беше токму во главниот град. Речиси двесте дрвја завршија на улиците, врз автомобили, тротоари и на зелени површини. Најголемиот дел од оштетените автомобили беа погодени токму од паднати дрвја или од големи гранки. Повеќе крстосници останаа без функционални семафори, а интервенираа и противпожарните единици поради пожари предизвикани од електрични инсталации и паднати кабли. Само во првите часови по невремето во Скопје беа евидентирани:
– 117 оштетени патнички моторни возила
– 35 оштетени покриви
– 189 паднати дрвја
– седум оштетени семафори
– пет пожари
– 10 повредени лица
Тоа се само официјално пријавените случаи до Министерството за внатрешни работи, додека бројот на помалите оштетувања на приватни имоти, фасади, дворови и инфраструктура ќе продолжи да расте и во наредните денови. Особено загрижувачки беше фактот што невремето не поштеди ниту дел од институциите од витално значење. Материјална штета беше пријавена на објектите на Основното јавно обвинителство, Министерството за финансии, Министерството за земјоделство, комплексот „Вили Водно“, Аеродромската полициска база Петровец, објектот „Нова Македонија“, како и на други државни институции. Дополнителни проблеми предизвика протекувањето на покривната конструкција на Меѓународниот аеродром – Скопје, поради што излезот од државата беше во прекин околу 90 минути.
Според добиените бројки, во Скопје се случи убедливо најголемата концентрација на штети регистрирана во еден македонски град во текот на оваа временска непогода.
2. Штип – втор најпогоден град
По Скопје, најголем број оштетувања биле регистрирани во Штип. Официјално се евидентирани:
– 14 оштетени автомобили
– шест оштетени покриви
Тоа покажува дека невремето со значителен интензитет ја погодило и Источна Македонија.
3. Струмица имаше проблеми со електричната мрежа
Во Југоисточниот Регион, невремето предизвика пред сè проблеми со електроенергетската инфраструктура.
Евидентирани се:
– паднати електрични столбови во селата Доброшинци и Градошорци
– прекин на снабдувањето со електрична енергија во селото Свидовица
Тука материјалната штета повеќе беше концентрирана во инфраструктурата отколку кај приватниот имот.
4. Куманово – помал, но значаен биланс
Иако невремето беше пократкотрајно отколку во Скопје, последиците беа видливи. Евидентирани се:
– девет оштетени автомобили
– три оштетени покриви
Најголем дел од штетите биле предизвикани од силниот ветер и паднати дрвја.
5. Тетово – пет пријавени случаи на направена штета
Во Тетово биле регистрирани вкупно пет интервенции:
– три оштетени автомобили
– две оштетени покривни конструкции
За разлика од Скопје, немало поголеми инфраструктурни оштетувања.
6. Гостивар – без пријавена штета
Интересно е што, иако невремето ја зафатило и Полошката Котлина, на подрачјето на Гостивар не биле пријавени материјални оштетувања ниту повредени лица.
7. Велес – паднати дрвја врз автомобили
Во Велес билансот на направени штети бил релативно мал:
– два оштетени автомобила
Во двата случаја, причината биле паднати дрвја.
8. Табановце и меѓународниот аеродром
Последиците од невремето се почувствуваа и на граничните и транспортните капацитети. Во Транзитниот центар – Табановце беа оштетени:
– дел од привремените објекти
– шатори
– помошни објекти
Истовремено, паднатите дрвја не предизвикале дополнителна материјална штета. На Меѓународниот аеродром во Скопје, протекувањето на покривот доведе до прекин на работењето на излезниот терминал во времетраење од околу час и половина.
Итно ангажирани човечки и материјални ресурси за санирање на штетите
Зад бројките за направени штети од невремето стои и уште една важна статистика што не се гледа во официјалните извештаи, а тоа е бројот на луѓе што работеа цела ноќ за првично санирање на штетите.
Имено, екипите на Територијалната противпожарна бригада, Министерството за внатрешни работи, Центарот за управување со кризи, јавните комунални претпријатија, електродистрибутивните служби и локалните власти интервенираа веднаш по завршувањето на невремето.
Во Скопје, расчистувањето на најкритичните сообраќајници започна уште во вечерните часови, а до следното утро најголемиот дел од главните булевари повторно беа проодни. Иако конечната материјална штета ќе се пресметува во наредниот период, првичниот биланс покажува дека јулското невреме од 2026 година ќе остане запаметено како едно од најинтензивните во последните години. Бројките ја покажуваат неговата сила, но и капацитетот на службите кои за релативно кратко време успеаја да ја стабилизираат состојбата, особено во Скопје, каде што последиците беа најизразени. Н.М.
За пријава на штета или друга итна состојба во главниот град
Според апелот на градоначалникот на Скопје, Орце Ѓорѓиевски, сите граѓани на кои им е потребна помош, треба да пријават штета или друга итна состојба можат да се јават на телефонските броеви:
112
072/314-929
072/314-909
02/3297-204
По невремето со силен ветер и дожд што завчера ја зафати територијата на Македонија, преку единствениот број за итни повици 112 се примени над 9.000 повици од граѓани, соопшти Центарот за управување со кризи (ЦУК). Н.М.
Кус хронолошки преглед за тоа како се развиваше невремето
16.30 ч. – УХМР предупредува на силна нестабилност.
17.10 ч. – Над Скопје се формира силен облачен систем.
17.15–17.30 ч. – Најсилен ветер (134 км/ч максимална брзина на ветерот), пороен дожд и град.
18 ч. – Почнуваат првите интервенции на службите.
Во текот на ноќта – расчистување на главните булевари и критичните точки. Н.М.
Од редакциски агол
Невремето да стане лекција за граѓаните
- Она што особено загрижува е однесувањето на дел од помладите граѓани за време на невремето. Телевизиските екипи и репортерите на терен сведочеа дека во моментите кога ветерот корнеше дрвја, носеше лимени конструкции и откорнуваше делови од фасади, имаше голем број млади луѓе што остануваа на отворено за да снимаат видеа со мобилните телефони. Наместо да побараат засолниште, тие се доближуваа до опасноста. За среќа, овој пат немаше трагични последици. Но среќата не смее да стане стратегија за преживување
- Реакцијата на граѓаните при временски непогоди мора да биде автоматска – научена, усвоена и навремена. Токму затоа, едукацијата за постапување при екстремни временски услови треба да стане дел од нашата култура на живеење, исто како што учиме како да се однесуваме при пожар, земјотрес или при сообраќајна незгода
Невремето што неделава ја погоди Македонија не треба да остане запаметено само по бројот на откорнати дрвја, оштетени автомобили и покриви. Треба да остане запаметено како уште едно сериозно предупредување дека живееме во време кога екстремните временски појави повеќе не се исклучок, туку сè почеста реалност.
Климатските промени веќе одамна не се тема само за научните конференции. Тие се случуваат пред нашите очи – на нашите улици, во нашите дворови и над нашите домови. Бура што за само дваесетина или триесетина минути може да предизвика штета што ќе се санира со денови или недели бара поинаков однос од сите нас. Не само од институциите туку и од секој граѓанин.
Она што особено загрижува е однесувањето на дел од јавноста за време на невремето. Телевизиските екипи и репортерите на терен сведочеа дека во моментите кога ветерот корнеше дрвја, носеше лимени конструкции и откорнуваше делови од фасади, имаше млади луѓе што остануваа на отворено за да снимаат видеа со мобилните телефони. Наместо да побараат засолниште, тие се доближуваа до опасноста. За среќа, овој пат немаше трагични последици. Но среќата не смее да стане стратегија за преживување.
Современите временски непогоди се развиваат исклучително брзо. Од првите предупредувања до најсилниот удар понекогаш поминуваат само неколку минути. Во такви ситуации нема време за размислување, импровизација или за процена на ризикот на самото место. Реакцијата мора да биде автоматска – научена, усвоена и навремена. Токму затоа, едукацијата за постапување при екстремни временски услови треба да стане дел од нашата култура на живеење, исто како што учиме како да се однесуваме при пожар, земјотрес или при сообраќајна незгода.
Да се следат предупредувањата на надлежните институции, да не се излегува без потреба кога е најавено силно невреме, да не се паркираат возила под високи дрвја, да се обезбедат предметите на балконите и терасите, да се избегнуваат паркови, градилишта и метални конструкции – тоа не се препораки што можат да се игнорираат. Тоа се едноставни мерки што можат да спасат живот.
Еднакво е важно да развиваме свест дека заштитата на јавниот простор е и лична одговорност. Граѓаните што навреме ќе пријават опасно дрво, оштетена бандера или нестабилна конструкција не го штитат само својот имот туку и безбедноста на сите околу нив.
Последното невреме покажа дека институциите реагираа брзо и организирано во расчистувањето на последиците, особено во Скопје. Но ниту една служба, колку и да е подготвена, не може да биде побрза од невремето. Првата линија на заштита секогаш се самиот човек и неговата способност навреме да препознае опасност и правилно да реагира.
Затоа, најважната лекција од ова невреме не се бројките, туку одговорноста. Следниот пат кога ќе се огласат предупредувањата за силно невреме наместо да бараме подобар агол за фотографија или видео, треба да побараме побезбедно место. Затоа што ниту една снимка не вреди повеќе од човечкиот живот. Р.Н.М.
