Проблемот не е во правото, проблемот е во довербата

• Меѓународните односи не се темелат само на документи. Тие се темелат на уверувањето дека потписот на една држава има тежина и утре, а не само денес. Доколку бугарската академска заедница е во право во своите предупредувања, тогаш се руши токму тој темел. Бидејќи држава што бара апсолутно почитување на договорите од другите држави, а самата е подготвена да ги крши кога тоа ѝ одговара, не може да зборува за принципи. Таа зборува за интерес. А интересот е променлив. Денес е еден, утре е друг
• Софија постојано повторува дека потпишаното мора да се спроведува, дека обврските мора да се исполнуваат и дека договорите не можат да се толкуваат според дневнополитичките потреби. Но тогаш доаѓа логичното прашање. Ако е можно да се прекрши договор стар речиси еден век, зошто би постоела гаранција дека утре нема да се релативизира и договор стар десет години? Ако може да се заобиколи Молов-Кафандарис, зошто не би можел и Договорот за добрососедство со Македонија да добие некое ново толкување кога тоа ќе одговара на актуелната политика?

Постои една стара македонска приказна за трговец што бил познат по тоа што секогаш давал чесен збор. Луѓето не барале договори, печати или сведоци. Доволно било да каже: „Ќе биде така“. Со години ја градел својата репутација и сите му верувале. Но еден ден, заради поголема заработка, го прекршил дадениот збор. Не го направил тоа двапати. Не десет пати. Само еднаш.
Кога повторно се појавил на пазарот, луѓето не расправале колку точно изгубиле во претходната зделка. Не ја анализирале штетата. Не ги броеле парите. Само си го поставиле едно прашање: Ако нѐ излажал еднаш, зошто да му веруваме повторно?
Токму тоа прашање денес се отвора и за Бугарија. Не затоа што тоа го велат Македонците. Туку затоа што го поставуваат самите бугарски научници. Десетици академици, историчари и интелектуалци јавно предупредуваат дека со размената на артефакти со Грција можеби е прекршен договорот Молов-Кафандарис од 1927 година. Тоа е сериозно обвинување. Не кон некој сосед. Не кон некоја странска влада. Туку кон сопствената држава. Ако тие се во право, тогаш приказната не е за Самуил. Не е ни за мошти. Не е ни за музејски предмети. Приказната е за принципите.
Зашто Бугарија со години се претставува како држава што инсистира на почитување на договорите. Особено кога станува збор за Македонија.

Софија постојано повторува дека потпишаното мора да се спроведува, дека обврските мора да се исполнуваат и дека договорите не може да се толкуваат според дневнополитичките потреби. Но тогаш доаѓа логичното прашање. Ако е можно да се прекрши договор стар речиси еден век, зошто би постоела гаранција дека утре нема да се релативизира и договор стар десет години? Ако може да се заобиколи Молов-Кафандарис, зошто не би можел и Договорот за добрососедство со Македонија да добие некое ново толкување кога тоа ќе одговара на актуелната политика?
Проблемот не е во правото. Проблемот е во довербата. Меѓународните односи не се темелат само на документи. Тие се темелат на уверувањето дека потписот на една држава има тежина и утре, а не само денес. Доколку бугарската академска заедница е во право во своите предупредувања, тогаш се руши токму тој темел. Бидејќи држава што бара апсолутно почитување на договорите од другите држави, а самата е подготвена да ги крши кога тоа ѝ одговара, не може да зборува за принципи. Таа зборува за интерес. А интересот е променлив. Денес е еден, утре е друг.
Токму затоа случајот со Самуил е многу поголем од историска дебата. Тој ја открива суштинската слабост на бугарската политика кон соседите. Софија бара безрезервна доверба, а истовремено остава впечаток дека договорите ги третира како алатки што важат додека се корисни. Во такви околности не страда само конкретниот договор. Страда кредибилитетот. А во дипломатијата нема поскапа валута од кредибилитетот. Држава може да биде посилна, побогата или повлијателна од својот сосед. Но ако нејзиниот потпис не се доживува како сигурен, тогаш секој нареден договор е само хартија што чека ново толкување.
Затоа денес најголемото прашање не е дали се прекршил договорот од 1927 година. Најголемото прашање е што ќе остане од довербата ако се покаже дека е прекршен. Бидејќи ако една држава сама покаже дека договорите ги смета за привремена категорија, тогаш никој нема причина да верува дека утрешниот договор ќе биде посвет од вчерашниот. А доверба што еднаш е изгубена, многу потешко се враќа отколку што се губи. Само прашајте го трговецот од приказната на почетокот. Тој го научил тоа на потешкиот начин.