ВИЗИЈА ЗА МОДЕРНО, ОДРЖЛИВО И ПРАВЕДНО ЗДРАВСТВО (4)
Во претходното поглавје беше разгледан концептот на мрежа на квалитет – систем во кој најважни се стандардите, безбедноста и резултатите од лекувањето. Но, за таквиот модел успешно да функционира, неопходен е и соодветен начин на финансирање.
Прашањето е едноставно: дали јавните средства треба однапред да се распределуваат на здравствените установи или треба да ја следат здравствената услуга што навистина ја добил пациентот?
Во традиционалните здравствени системи најголемиот дел од средствата се распределува според однапред определена организација на здравствената мрежа. Таквиот пристап обезбедува стабилност, но не секогаш создава доволна мотивација за подобрување на квалитетот, намалување на листите на чекање и воведување нови медицински технологии.
Во последните децении голем број европски држави постепено воведуваат поинаков пристап. Основниот принцип е едноставен: јавните средства треба да го следат пациентот.
Средствата во задолжителното здравствено осигурување не се ничии пари. Тие во најголем дел се создаваат од придонесите што граѓаните и работодавците ги уплаќаат за здравствено осигурување, како и од други јавни извори. Затоа граѓанинот не треба да се гледа само како корисник на здравствената услуга туку и како осигуреник во чие име тие средства се собираат и трошат.
Оттука произлегува едно логично прашање: Ако граѓанинот учествува во финансирањето на системот, зошто неговиот избор да не влијае и врз тоа каде ќе бидат потрошени средствата наменети за неговото лекување?
Тоа не значи дека пациентот добива пари во рака, ниту дека средствата од задолжителното здравствено осигурување се негова лична заштеда. Здравственото осигурување почива врз принципот на солидарност.
Тоа значи дека Фондот за здравствено осигурување ја плаќа здравствената услуга таму каде што осигурениот пациент навистина ја добил, под услов здравствената установа да ги исполнува сите законски, кадровски, технички и професионални стандарди.
На тој начин пациентот добива вистински избор, а здравствените установи добиваат мотив постојано да инвестираат во подобар квалитет.
Во таков систем успехот не зависи од административниот статус на здравствената установа, туку од довербата на пациентите, професионалноста на медицинскиот тим и резултатите од лекувањето.
Овој принцип не е насочен против јавните болници. Напротив. Тој создава еднакви правила за сите.
Јавните и приватните здравствени установи треба да имаат можност да обезбедуваат услуги финансирани од задолжителното здравствено осигурување, доколку ги исполнуваат истите стандарди за квалитет, безбедност и стручност.
Истовремено, државата останува главен носител на здравствената политика. Таа ги утврдува правилата, ги определува здравствените стандарди, врши акредитација, инспекциски надзор и континуирана контрола на квалитетот.
Со други зборови, државата не ја губи контролата. Напротив, нејзината регулаторна улога станува уште посилна.
Овој модел има уште една значајна предност. Кога средствата го следат пациентот, здравствените установи се мотивирани да ја подобруваат организацијата на работата, да инвестираат во современа медицинска опрема, да воведуваат нови технологии и континуирано да го усовршуваат медицинскиот кадар.
На долг рок тоа доведува до пократки листи на чекање, подобар квалитет на здравствените услуги и порационално користење на јавните средства. Секако, ова не значи дека сите здравствени услуги треба да се финансираат на ист начин.
Јавните болници ќе продолжат да ја имаат својата незаменлива улога во итната медицина, интензивната нега, трансплантацијата, сложената кардиохирургија, неврохирургијата, дел од онкологијата, наставата и научноистражувачката работа. Тоа се дејности што претставуваат стратешки интерес на секоја држава и мора да останат силно поддржани од јавниот сектор.
Од друга страна, голем број стандардизирани здравствени услуги денес може еднакво квалитетно да се обезбедуваат во сите акредитирани здравствени установи што ги исполнуваат пропишаните услови.
На тој начин пациентот добива поголем избор, системот станува поефикасен, а конкуренцијата се насочува кон квалитетот наместо кон административните привилегии.
Суштината на овој модел не е да се фаворизира јавниот или приватниот сектор. Суштината е секој денар од задолжителното здравствено осигурување да биде потрошен таму каде што ќе обезбеди најдобра здравствена услуга за осигурениот граѓанин.
Токму затоа може да се каже дека средствата не треба да ја следат здравствената установа. Тие треба да го следат пациентот. Пациентот избира – неговите пари го следат.
Во следното поглавје ќе бидат разгледани најчестите прашања и дилеми што се поставуваат кога се зборува за ваков модел на организација и финансирање на здравствениот систем.
(продолжува утре)
Д-р спец. Наум Трпеноски
Авторот е специјалист офталмолог – хирург и магистер по здравствен менаџмент
