Фељтон: МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК МЕЃУ НАУКАТА И ПОЛИТИКАТА (5)
До крајот на XIX век, македонскиот народен јазик веќе одамна не бил само средство за секојдневна комуникација. Тој живеел во народното творештво, во книгите на преродбениците, во црковната книжевност, во дамаскините и во многубројни ракописни и печатени споменици. Недостигало, меѓутоа, нешто што секој современ литературен јазик мора да го има – јасна научна концепција за неговата дијалектна основа, правописот и за нормата.
Токму тоа го прави Крсте Петков Мисирков.
Со објавувањето на книгата „За македонцките работи“ во 1903 година, тој првпат на научен начин ја образложува потребата од создавање современ македонски литературен јазик. Неговото дело не претставува политички манифест, туку лингвистички и културен проект, заснован врз реалната јазична состојба во Македонија.
Најзначајниот придонес на Мисирков е што предлага литературниот јазик да се темели врз централните македонски говори. Не затоа што тие се „подобри“ од другите, туку затоа што, според него, претставуваат најприроден мост меѓу западните и источните македонски дијалекти и можат најлесно да бидат прифатени од најголемиот дел од македонското население.
Покрај дијалектната основа, Мисирков разработува и низа прашања што денес ги сметаме за составен дел од секој стандарден јазик: правописот, азбуката, граматичката норма и лексичкиот развој. Со тоа, македонскиот јазик првпат добива јасно осмислена концепција за својот стандарден развој.
Особено е важно да се нагласи дека Мисирков не тврди оти создава нов јазик. Напротив, тој постојано се повикува на народниот говор и на дотогашната книжевна традиција, настојувајќи да ја систематизира и научно да ја образложи.
Оттука, не е случајно што голем дел од неговите идеи подоцна ќе станат основа за кодификацијата на современиот македонски литературен јазик. Тоа, се разбира, не значи дека кодификацијата од 1945 година претставува едноставно преземање на Мисирковите решенија. Но неговото дело несомнено ја поставува научната рамка врз која ќе се надоврзуваат Блаже Конески и генерацијата македонски филолози што ја извршија кодификацијата.
Во оваа смисла, Мисирков претставува пресвртница. Ако преродбениците покажаа дека народниот македонски јазик може да биде јазик на книжевноста и културата, Мисирков покажа дека тој може да стане и современ литературен јазик со јасно утврдени норми.
Затоа, кога денес се тврди дека македонскиот литературен јазик бил „создаден“ во 1945 година, се занемарува целиот историски развој што му претходел – од Охридската книжевна школа, преку Кратовско-лесновската школа, дамаскините и преродбениците, до Мисирков, кој прв ја обликува неговата научна концепција.
Во следното продолжение ќе видиме како овие идеи добиваат своја институционална потврда на Првото заседание на АСНОМ и како е спроведена кодификацијата на современиот македонски литературен јазик.
Елка Јачева-Улчар
(Продолжува)
