Вашингтон ја затвори паузата, започнува нова фаза на војната со Иран
- Наместо почеток на мирот, прекинот на огнот се покажа како внимателно пресметан интеррегнум во кој САД ги тестираа границите на иранската издржливост, го обновија воениот и економскиот притисок и ги поставија условите за нова, многу поопасна ескалација
Изјавата на Доналд Трамп дека договореното примирје со Иран за него е „завршено“ не претставува само уште една реторичка ескалација во долгата историја на американско-иранските конфронтации. Таа е политички сигнал дека една фаза од конфликтот е исцрпена и дека започнува нова, значително поризична етапа, во која дипломатијата сè повеќе ја губи својата самостојна вредност и се претвора во инструмент на воената стратегија. Настаните што се во тек ја потврдуваат оваа логика.
Американската воена агресија продолжува
Американските воздушни напади врз ирански цели, образложени како одговор на нападите врз комерцијални бродови во Ормускиот Теснец, и последователниот ирански ракетен и беспилотен напад врз американските бази во Бахреин и Кувајт покажуваат дека примирјето не било почеток на политичко решение, туку пресметана оперативна пауза. Простор во кој двете страни ги реорганизираа своите позиции, но пред сè Вашингтон го искористи периодот за да ги тестира границите на иранската издржливост, да го обнови пакетот на воени и економски притисоци и да создаде услови новата ескалација да биде претставена како легитимен одговор на иранска „провокација“. Во таа смисла, примирјето не беше мировен процес, туку интеррегнум – период меѓу две фази на истата војна.
Американска комбинација од воена супериорност, економски санкции, дипломатска изолација, економско исцрпување и контрола врз глобалниот наратив
Американската стратегија одамна не се потпира само на директната употреба на сила. Таа функционира преку комбинација од воена супериорност, санкции, дипломатска изолација, економско исцрпување и контрола врз глобалниот наратив. Во таков модел, секое привремено смирување има функција да создаде подобри услови за следниот циклус на притисок. Особено е значајно што Вашингтон повторно го гради своето оправдување околу Ормускиот Теснец. Формулацијата за „заштита на слободната пловидба“ повеќе децении претставува клучен елемент на американската геополитичка доктрина. Но зад таа формула се крие далеку поширока стратешка цел – одржување контрола врз најважните светски енергетски коридори. Ормуз не е само поморски теснец, тој е артеријата низ која минува значителен дел од светската трговија со нафта и течен природен гас. Секое нарушување на безбедноста таму веднаш предизвикува турбуленции на енергетските пазари, раст на цените и глобална економска неизвесност. За Иран, пак, Ормуз останува една од ретките преостанати стратегиски алатки. Држава што со години е изложена на санкции, финансиска изолација, сајбер-операции, атентати врз научници и периодични воздушни напади, нема многу инструменти со кои може да создаде притисок врз противникот. Заканата за нарушување на пловидбата во Ормуз е пред сè средство за одвраќање, потсетување дека секој обид за воено скршнување на Иран има потенцијал да предизвика глобални економски последици.
Во таа поширока слика треба да се чита и пораката што Трамп ја испрати на самитот на НАТО, дека американската одбранбена индустрија мора многу побрзо да произведува оружје.
Трамп во Анкара: Европските армии ќе зависат од американската воена
технологија!
Исказот на Трамп во Анкара дека европските армии ќе зависат од американската воена технологија не е само економска констатација туку и негова стратегиска визија, велат нашите соговорници, поранешни активни високи воени лица, а сега воени аналитичари.
– Војната повеќе не се води исклучиво на бојното поле. Таа станува мотор на индустриското производство, средство за зацврстување на сојузништвата и инструмент за долгорочно врзување на европската безбедност за американската воена индустрија. Еве и потврда. Не е случајно што речиси истовремено со самитот во Анкара беше објавен договорот меѓу „Локид Мартин“ и германски „Рајнметал“ за производство на балистичките ракети ATACMS во Германија – првпат надвор од САД. Тоа претставува уште еден показател дека Западот веќе не размислува во категории на краткорочна криза, туку на долготрајна конфронтација, која бара нови производствени капацитети, нови синџири на снабдување и континуирана милитаризација на европскиот простор.
Во тој контекст, тешко е да се зборува за пропаднатото примирје како за неуспешен дипломатски обид. Поверојатно е дека неговата вистинска функција била да создаде време за политичко и воено прегрупирање – велат нашите соговорници, воени аналитичари.
Новонастанатата ситуација е многу поопасна од претходната
Вашингтон доби можност да ги консолидира регионалните партнери, да ја засили воената логистика, да ја обнови политичката поддршка меѓу сојузниците и да го постави наративот според кој следните американски удари ќе бидат претставени како одбранбена реакција, а не како иницирање нов конфликт.
Тоа, всушност, ја прави сегашната ситуација многу поопасна од претходната.
– Додека во првата фаза доминираа ограничени воени акции и внимателно дозирани ескалации, новата фаза носи ризик од многу поширока регионална конфронтација. Нападите врз американски бази во Персискиот Залив отвораат можност конфликтот да се прошири врз повеќе држави, а секој нов инцидент во Ормуз може да стане повод за уште поинтензивна воена интервенција. Историјата покажува дека современите конфликти ретко се движат линеарно од војна кон мир. Тие почесто се развиваат низ серии на привремени прекини, дипломатски паузи и ограничени договори што служат за подготовка на следниот циклус на пресметки. Ако се суди според последните потези на Вашингтон и Техеран, токму таков модел повторно се воспоставува на Блискиот Исток. Затоа сè поочигледно станува дека примирјето не беше крај на кризата, туку само внимателно пресметана оперативна пауза меѓу две фази на една војна, која сега влегува во својата најнепредвидлива и потенцијално најопасна етапа – тврдат со голема доза на сигурност нашите соговорници во врска со новите состојби на Блискиот Исток и релациите меѓу Вашингтон и Техеран, а сето тоа во светлина на самитот на НАТО во Анкара. Р.С.
Уредничка опсервација
Дали и раздорот меѓу Трамп и Нетанјаху беше дел од истата стратегија?
- Ако денес сè повеќе аналитичари се согласуваат дека прекинот на огнот меѓу Вашингтон и Техеран можеби не бил вовед во мир, туку оперативна пауза за ново стратегиско позиционирање, тогаш логично се отвора уште едно, многу посложено прашање. Дали и впечатокот за заладени односи меѓу Вашингтон и Тел Авив беше дел од истиот поширок политичко-воен маневар?
Во современото војување дезинформацијата одамна не претставува споредна активност. Таа е составен дел од оперативното планирање. Воените теоретичари со децении предупредуваат дека најдобра измама не е онаа што го лаже противникот за бројот на тенкови или авиони, туку онаа што го наведува да донесе погрешна политичка процена.
Токму затоа не може целосно да се исклучи можноста јавните несогласувања меѓу администрацијата на Доналд Трамп и владата на Бенјамин Нетанјаху да имале и дополнителна функција. Не нужно како доказ за вистински раздор, туку како создавање впечаток дека американско-израелската координација е ослабена, дека постојат сериозни разлики околу понатамошниот тек на конфликтот и дека заедничките операции повеќе не се извесни.
Од перспектива на Техеран, таквата слика би можела да произведе чувство дека политичкиот фронт на противниците е поделeн. А токму тоа е една од најопасните процени што може да ги направи секој воен штаб – да поверува дека коалицијата што стои спроти него ја губи внатрешната кохезија.
Историјата покажува дека големите сили многупати користеле контролирани политички тензии како средство за прикривање на реалната оперативна координација. Во воената литература тоа се опишува како создавање „магла на одлучувањето“, односно состојба во која противникот повеќе време троши анализирајќи дали постои вистински раскол отколку следејќи ги реалните подготовки на терен.
Особено внимание привлекува фактот дека во изминатите години неколкупати се повторува сличен модел. Во јавноста доминираат пораки за деескалација, дипломатски контакти и можни договори, а непосредно потоа следуваат нови воени операции. Тој образец не е доволен доказ дека примирјата служат исклучиво како подготовка за напад, но е доволен за да покаже дека прекините на огнот не секогаш значат и прекин на стратешкото планирање.
Во таа смисла, и привидните политички несогласувања може да имаат сосема поинаква улога. Ако противникот поверува дека координацијата меѓу САД и Израел е нарушена, тогаш природно е да ја намали процената за можноста од синхронизирана акција. Токму таквата психолошка релаксација претставува една од класичните цели на стратегиската дезинформација. Американската и израелската воена доктрина одамна се темелат врз концептот на изненадување. Од превентивните операции на Израел во минатото, па до многубројните американски интервенции, повторно се појавува истата логика – противникот треба да биде наведен да поверува дека не следува непосредна акција, токму во моментот кога оперативните подготовки се во завршна фаза. Дали токму тоа се случува и денес?
Засега нема јавни докази што би овозможиле таков заклучок. Но нема ниту доволно аргументи ова сценарио однапред да се отфрли. Геополитиката одамна престана да функционира според логиката на транспарентни намери. Напротив, во современите конфликти политичките пораки често имаат задача да ја скријат, а не да ја откријат вистинската стратегија. Затоа можеби најважното прашање воопшто не е дали навистина постои раздор меѓу Вашингтон и Тел Авив. Поважно е кому му користи впечатокот дека таков раздор постои. Ако примирјето навистина било оперативна пауза, тогаш не е невозможно и политичките несогласувања да биле дел од поширока операција за управување со перцепцијата на противникот. Во модерното војување, каде што информацијата е оружје со иста тежина како и софистицираните орудија, создавањето лажно чувство на безбедност понекогаш претставува највредната стратешка предност. Токму затоа, во периодот што следува, аналитичарите веројатно ќе треба помалку да ги анализираат јавните изјави, а многу повеќе движењата на воените капацитети, логистиката, индустриското производство и распоредувањето на силите. Бидејќи во современите конфликти зборовите често служат да го одвлечат вниманието од она што навистина се подготвува зад сцената. Р.С.
