Автор: Д-р Тања Делева, Поликлиника МВР при Здравствен дом Скопје
Себороичниот дерматит претставува хронично воспалително заболување на кожата кое се јавува во региони богати со лојни жлезди, како што се скалпот, лицето, пределот околу носот, веѓите, ушите и горниот дел од градите. Ова заболување е едно од најчестите дерматолошки состојби и може да се појави кај лица од сите возрасти, од новороденчиња до постари луѓе. Иако не е опасна болест, себороичниот дерматит значително влијае врз психолошката состојба, самодовербата и квалитетот на живот на пациентите, особено кога промените се видливи на лицето и скалпот.
Болеста се карактеризира со појава на црвенило, лупење, масни жолтеникави сквами и чешање. Најчесто е зафатен скалпот, каде се јавува првут, кој може да биде благ или изразен. Кај потешките форми, воспалението може да се прошири и на челото, зад ушите и на други делови од телото. Кај новороденчињата, себороичниот дерматит е познат како „теменица“ и обично има бениген тек.
Точната причина за појавата на себороичен дерматит сè уште не е целосно разјаснета, но се смета дека станува збор за мултифакториелно заболување. Главна улога има зголеменото лачење на себум, како и присуството на габата Malassezia, која природно живее на кожата. Кај одредени лица, оваа габа предизвикува воспалителна реакција и иритација. Покрај тоа, генетските фактори, хормоналните промени, стресот, заморот и ослабениот имунолошки систем исто така имаат значајна улога во развојот на болеста.
Во последните години се забележува зголемена појава на себороичен дерматит, особено кај младата и работоспособната популација. Современиот начин на живот, изложеноста на хроничен стрес, недоволниот сон, загадувањето и неправилната исхрана се сметаат за важни фактори кои придонесуваат за влошување на симптомите. Многу пациенти забележуваат дека болеста се интензивира во периоди на психичка напнатост, анксиозност или замор. Ова укажува на тесната поврзаност помеѓу кожата и нервниот систем.
Клиничката слика варира од лесни форми со минимално лупење до потешки воспалителни форми со изразено црвенило и непријатност. Кај некои пациенти симптомите се јавуваат сезонски, најчесто во зимскиот период, кога студеното време и сувиот воздух дополнително ја иритираат кожата. Во лето, кај дел од пациентите се забележува подобрување поради позитивното влијание на сончевата светлина и ултравиолетовите зраци.
Дијагнозата на себороичен дерматит најчесто се поставува клинички, врз основа на изгледот и распределбата на промените. Во одредени случаи потребно е да се направи диференцијална дијагноза со псоријаза, атописки дерматит, габични инфекции или контактни дерматити. Правилната дијагноза е важна за да се одреди соодветниот третман и да се избегне неправилна употреба на козметички и медикаментозни препарати.
Терапијата на себороичен дерматит зависи од тежината на заболувањето и локализацијата на промените. Најчесто се користат медицински шампони кои содржат кетоконазол, цинк-пиритион, селен сулфид или салицилна киселина. Овие супстанции делуваат против габата Malassezia, го намалуваат воспалението и помагаат во отстранување на сквамите. Кај воспалителните форми се применуваат локални кортикостероиди или калцинеурински инхибитори, но нивната употреба треба да биде контролирана и краткотрајна поради можни несакани ефекти.
Покрај медикаментозната терапија, големо значење има и правилната нега на кожата. Пациентите треба да користат благи дерматолошки препарати, да избегнуваат агресивни шампони и козметика со алкохол и парфеми, како и прекумерно миење на лицето и косата. Исто така, се препорачува здрава исхрана богата со витамини, минерали и омега-3 масни киселини, како и намалување на стресот преку физичка активност, доволен сон .
Во современата дерматологија сè повеќе внимание се посветува на влијанието на микробиомот на кожата врз развојот на себороичниот дерматит. Истражувањата покажуваат дека нарушената рамнотежа на микроорганизмите на кожата може да придонесе за воспалителни процеси и влошување на симптомите. Затоа, во иднина се очекува развој на нови терапии насочени кон обновување на нормалниот микробиом и зајакнување на кожната бариера.
Иако себороичниот дерматит не е заразна и животозагрозувачка болест, неговото хронично повторување може да предизвика значителен психолошки товар кај пациентите. Многу лица чувствуваат срам, несигурност и намалена самодоверба поради видливите промени на кожата. Затоа е важно пациентите да добијат соодветна медицинска поддршка и едукација за природата на болеста.
Себороичниот дерматит претставува честа и актуелна дерматолошка состојба која бара континуирана грижа, правилна терапија и здрав начин на живот. Современите истражувања придонесуваат за подобро разбирање на механизмите на болеста и развој на поефикасни третмани. Раното препознавање, редовните дерматолошки контроли и индивидуализираниот пристап се клучни за успешно контролирање на симптомите и подобрување на квалитетот на живот кај пациентите.
