Прашањето за односот на Вашингтон кон Гренланд отвора дилеми кај европските суверенисти
- Европските суверенистички лидери се растргнати помеѓу нивната (декларирана) блискост со американскиот претседател и одбраната на националниот суверенитет. Додека унгарскиот премиер Виктор Орбан и италијанската премиерка Џорџа Мелони се држат надвор од фокусот, други отворено го поддржуваат американскиот проект или обратно, како Џордан Бардела, лидерот на францускиот Национален собир, ја осудуваат „логиката на вазалство“
Париз – Иако присуството на унгарската европратеничка Кинга Гал беше најавено на редовната прес-конференција на групата „Патриотите за Европа“, каде што таа е потпретседателка, на крајот таа не се појави на пресот во Европскиот парламент во Стразбур. Но таму беше нејзиниот колега од ЕП, Французинот Џордан Бардела. Така, таа не го слушаше огнениот говор на Бардела, кој жестоко ја осуди „логиката на вазалска држава“ наметната од Доналд Трамп врз Гренланд и ризикот од „тежок преседан“ што би претставувала американска анексија на автономната данска територија. Бардела додаде дека „Европската Унија нема право да молчи“. А пред извесно време тој му се воодушевуваше на Трамп за неговата енергија, со што неговата партија, која има изгледи да владее со Франција по заминувањето на претседателот Емануел Макрон, отворено е поддржана од Трамп.
Сепак, сојузниците од неговата група го сторија тоа – молчеа. Фидес, всушност, не кажа ниту збор за Гренланд во Стразбур за време на сесијата што започна на 19 јануари. Дали Унгарците воопшто го слушнале говорот на нивниот сојузник од Данската народна партија, европратеникот Андерс Вистисен, кој отворено му рече на Доналд Трамп да „се откачи“ во Европскиот парламент? Тешко е да се каже, со оглед на одлучната политика на Виктор Орбан да остане надвор од профилот по ова прашање. И покрај заканите на американскиот претседател во врска со Гренланд, унгарскиот лидер продолжува да го почитува и се надева дека ќе дојде во Унгарија за да го поддржи пред парламентарните избори закажани за 12 април. Минатата недела унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто ги отфрли прашањата за Гренланд, наведувајќи дека тоа „не е прашање на ЕУ“.
Конзервативците во ЕП ги преиспитуваат сопствените позиции за односот на Трамп кон Гренланд
Демонстрираните елементи на „класичен империјализам“ на Доналд Трамп создаваат растечка вознемиреност и сè повидливи реакции меѓу европските суверенисти, кои досега беа релативно обединети во своето восхитување кон американскиот претседател заради длабокиот осврт кон својата американска нација, но и кон идеите за суверенизам и традиционализам.
Со седиште во Будимпешта, влијателниот американски конзервативец Род Дреер, близок соработник на потпретседателот Џ.Д. Венс, дури и објави значаен текст во средата, во кој го критикува пристапот на Белата куќа кон Гренланд.
– Голем број конзервативни Европејци што генерално го поддржуваат Трамп сега се принудени да ја преиспитаат својата позиција затоа што се патриоти – призна тој, додавајќи дека заканите на Трамп „значително ги комплицираат работите“ за неговите сојузници на континентот, дури и ако овој тренд сè уште не се одразува во анкетите.
На состанокот на Европскиот совет во четвртокот во Брисел се дискутираше и за одговорот на заканите со царини упатени од Вашингтон против осумте европски земји што отворено ја поддржаа Данска, иако во средата, од Давос, Доналд Трамп објави дека се откажува од идејата.
Премиерите на Чешка и на Словачка засега резервирани во своите
реакции, а кај италијанската премиерка има први сигнали на несогласување
Иако сигурно не е потребна едногласност за да се активира европскиот инструмент за принуда што го посакува Франција, словачкиот премиер Роберт Фицо, кој сè уште е во посета на Доналд Трамп во Мар-а-Лаго (Флорида), и неговиот чешки колега Андреј Бабиш досега не понудија јасна поддршка за Копенхаген.
– Ние му даваме приоритет на дијалогот за декларации – објасни Бабис во понеделникот во Прага, потврдувајќи ја својата желба „да му даде приоритет на договор во рамките на НАТО“.
Ставот што ќе го изрази италијанската премиерка Мелони е исто така многу очекуван, пренесува дописникот на париски „Ле монд“ од Рим. Досега нејзиниот пристап кон Доналд Трамп беше да ги повика своите континентални партнери да не прават ништо што би можело да го вознемири Вашингтон и да ја префрли вината за ставот на Вашингтон врз Европа. Џорџа Мелони, сепак, со извесна доза на реакција, објави дека Италија нема да му се приклучи на „Одборот за мир“ (на Трамп), повикувајќи се на Уставот на нејзината земја, со кој статутите на организацијата што ја сметаше за „интересна“ се некомпатибилни.
Јавно, згора на тоа, останува отпорот кон секоја акција што би можела да се сфати како непријателска од американската страна. Минатата недела во телевизиско интервју Мелони посочи дека сегашната криза можеби се должи на „недостиг од комуникација што треба повторно да се воспостави“, верувајќи дека распоредувањето европски војници на Гренланд – во кое Италија не учествува – можело да се протолкува како „напад против Американците“. Таа посочи дека го повикала Доналд Трамп за да го разјасни „недоразбирањето“ и го поздрави неговото декларирано откажување од воената опција, бидејќи ставот на Рим отсекогаш бил да одбие да го смета овој ризик за реален.
Какви се реакциите по овој основ во Велика Британија, Полска, Романија…?
Во Обединетото Кралство, кое повеќе не е во ЕУ, но каде што десницата води во анкетите, малкумина од десницата на политичкиот спектар се осмелуваат од срце да аплаудираат на територијалните претензии на Доналд Трамп, забележува дописникот на „Ле монд“ од Лондон. Откако минатата недела го опиша прашањето за Гренланд како „второстепено“, Кеми Баденох, лидерот на конзервативците, застана на страната на лабуристичкиот премиер Кир Стармер и верува дека „за суверенитетот на Гренланд може да одлучат само Гренланѓаните“. И додека Најџел Фараж, лидерот на партијата Реформа на Велика Британија, во средата од Давос изјави дека „светот би бил побезбеден“ ако САД го контролираат арктичкиот леден капак, тој сепак додаде дека „верува во принципот на суверенитет“.
Во Полска, претседателот Карол Навроцки, кој беше избран во 2025 година откако ја доби поддршката од американскиот претседател, не изрази никаква критика.
– Мора да го земеме предвид она што го кажува Доналд Трамп како лице одговорно за нашата безбедност и безбедноста на целиот свет – изјави тој во средата на Економскиот форум во Давос.
На 15 јануари тој изјави дека „прашањето за Гренланд првенствено треба да остане прашање меѓу данската премиерка (Мете Фредериксен) и претседателот Доналд Трамп“, за разлика од неговиот кохабитациски премиер Доналд Туск (Граѓанска коалиција, десноцентристички), кој истакна дека потенцијалната американска интервенција во Гренланд би била „политичка катастрофа“.
Во Романија суверенистичкото движење, кое всушност не е на власт, но е поддржано со 40 отсто од гласовите на анкетите, исто така продолжува да го покажува својот нескротлив трампизам. Минатата недела лидерот на партијата АУР, Џорџ Симион, дури беше снимен во Вашингтон со републикански избрани функционери како сечат торта во облик на Гренланд покриена со американско знаме. Сликата предизвика бес во Романија и покажува дека не целата европска десница го послуша предупредувањето на Џордан Бардела дека анексијата на Гренланд „ќе создаде сериозен преседан, кој утре ќе влијае на другите европски територии“.
Тони Гламчевски, наш постојан дописник од Франција
