- Границата меѓу патриотизмот и предавството не е правно прецизна и дефинирана, но е политички и морално јасна. Патриотизмот не значи слепа поддршка на власта, ниту пак молк пред неправдите. Но значи верба дека промените мора да произлезат одвнатре, преку избори, граѓански притисок, институционална борба и политичка мобилизација на сопствениот народ. Кога политичарот ја напушта таа борба и бара спас од надвор, тој ризикува да ја изгуби легитимноста дома, дури и ако ја добие поддршката надвор
Во современата политика повикувањето на странска интервенција за уривање домашна власт одамна не е исклучок, туку модел што се повторува во различни геополитички и идеолошки контексти. Од Венецуела и Иран, преку Белорусија, па до Албанија и Србија, опозициски политички актери – често со поддршка или со надеж за поддршка од САД и Западот – бараат надворешен притисок или директна интервенција за смена на власта. Секој од овие случаи има свои специфики, но суштинското прашање останува исто: Каде е границата помеѓу борбата за демократија и предавството на државниот суверенитет?
Опозициите што повикуваат на странска помош најчесто го користат истиот аргумент: дека во нивните земји демократските механизми се блокирани, изборите се фарса, институциите се заробени, а народот е лишен од можноста сам да одлучува. Во такви услови, велат тие, надворешната интервенција не е мешање, туку „помош за демократијата“. Таа реторика е привлечна, особено во општества со реални проблеми со корупција, авторитарни тенденции и медиумска контрола.
Но токму тука почнува длабоката дилема. Демократијата, по дефиниција, не може да се увезе со притисок, санкции или геополитички уцени. Историјата покажува дека надворешните интервенции, дури и кога се оправдуваат со демократски вредности, најчесто се водени од интереси, а не од морал. И тие интереси ретко се совпаѓаат со интересите на народот во земјата во која се интервенира.
Затоа не е изненадувачко што ваквите повици од опозицијата наидуваат на силно негодување кај домашната јавност. За голем дел од граѓаните, барањето странска интервенција од домашни политичари не се доживува како храброст, туку како признание на сопствена немоќ и како подготвеност државните проблеми да се решаваат „преку туѓи раце“. Во колективната свест, тоа лесно се преведува како предавство – не кон една власт, туку кон државата како заеднички политички дом.
Дополнителен проблем е двојниот аршин на меѓународниот фактор. Истите држави што поддржуваат опозиции во едни земји, без проблем соработуваат со спорни власти во други, доколку тоа им одговара стратешки. Така се создава впечаток, често оправдан, дека демократијата е инструмент, а не принцип. Во тој контекст, повикувањето на странска помош не изгледа како борба за вредности, туку како обид за приклучување кон посилниот геополитички табор.
Границата меѓу патриотизмот и предавството не е правно прецизна и дефинирана, но е политички и морално јасна. Патриотизмот не значи слепа поддршка на власта, ниту пак молк пред неправдите. Но значи верба дека промените мора да произлезат одвнатре, преку избори, граѓански притисок, институционална борба и политичка мобилизација на сопствениот народ. Кога политичарот ја напушта таа борба и бара спас од надвор, тој ризикува да ја изгуби легитимноста дома, дури и ако ја добие поддршката надвор.
За состојбите во државата, на крајот, треба да одлучува народот. Надворешната политика, сојузите и дипломатијата треба да се водат според интересите на народот, а не според партиските амбиции на поединци. Секое мешање што го прескокнува тој принцип, без разлика дали доаѓа од Исток или Запад, неизбежно го разнишува суверенитетот и ја поткопува самата идеја на демократијата.
Затоа прашањето не е дали некоја власт е добра или лоша. Прашањето е кој има право да ја менува. И ако одговорот не е граѓаните, тогаш проблемот е подлабок од која било влада и промена, зашто сѐ што се менува треба да биде во интерес на народот во државата, без разлика каде се наоѓа таа.
Сотир Ристо
