Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) и Светската банка (СБ) во новата
мултиполарна епоха: Редефинирање на глобалниот економски поредок (4)
Во фељтонот во четири продолженија ја претставуваме анализата на врвниот интелектуалец од САД, професор Џон Џозеф Миршајмер, во врска со актуелните состојби во глобалниот финансиски поредок и тековните процеси на редефинирањето на тој поредок во новите услови на идеолошка и политичка транзиција во светот. Во тој контекст, професорот Миршајмер за пошироката јавност дава разбирливи објаснувања за елементите што ја редефинираат иднината на глобалниот економски поредок. Професорот Џон Миршајмер е американски политиколог и научник од областа на меѓународните односи. Тој е истакнат професор по политички науки на Р. Вендел Харисон на Универзитетот во Чикаго. Професорот Миршајмер е најпознат по развојот на неореалистичката (или структурната реалистичка) теорија за офанзивен реализам, во која ја опишува интеракцијата меѓу големите сили, првенствено водена од „рационалната желба за постигнување хегемонија во анархичен меѓународен систем“.
Меѓународниот финансиски систем се соочува со најголемо преструктурирање од Бретон Вудс. Светот може да се фрагментира во конкурентни блокови: еден околу САД и доларот, со институции како ММФ; друг околу Кина и Русија, со алтернативни валути и институции како Евроазискиот механизам. Некои земји ќе се обидат да балансираат, други ќе се врзат за едниот блок. Трговијата ќе тече повеќе „внатре во блоковите“ наместо меѓу нив – помалку ефикасно економски, но посигурно политички.
Суровините ќе бидат во центарот: нафта, гас, метали, земјоделски производи мора да течат, но валутата во која се ценат е клучна. Ако големи извозници преминат на јуан или рупија, побарувачката за долари паѓа, а составот на резервите на централните банки се менува. Тоа создава волатилност во курсевите и цените. Енергетските цени особено може да се нишаат поради валутна неизвесност, а не поради „недостиг“.
Должничката динамика е исто така опасна: земјите во развој должат трилиони во доларски долгови. Ако доларот зајакне краткорочно, сервисирањето ќе стане поскапо и некои земји ќе банкротираат. Но ако имаат пристап до алтернативниот механизам, може да рефинансираат во други валути со подобри услови, што создава силен мотив да се приклучат. Но тоа истовремено ризикува „каскада“ од дефолти и глобална финансиска криза. Според авторот, следните две години се особено опасни.
Но над сѐ клучно е дека „системот што го управува меѓународниот финансиски свет од времето на нашите баби и дедовци се демонтира – не со војна и револуција, туку со трпеливо градење алтернативи“!
Така се случуваат хегемонски транзиции во модерната ера: не со тенкови, туку со книговодства; не со инвазии, туку со валутни „свопови“. „Насилството“ е економско, но влоговите се огромни.
Русија покажува дека голема сила со ресурси и партнери може да излезе од западниот финансиски систем и да преживее. Не само што ќе преживее туку и ако напредува, ефектот ќе биде огромен: секоја држава со незадоволство од ММФ или зависност од доларот ќе ги преиспита опциите. Тоа не е привремена расправија или тактика, туку преструктурирање на глобалната економска моќ. „Униполарниот момент“ по 1991 година завршува не затоа што САД доброволно се повлекуваат, туку затоа што растечките сили собрале капацитет да предизвикаат и волја да го направат тоа.
Овој потег е историска пресвртница. Идните историчари можеби ќе го означат крајот на 2024 година како момент кога пукнатината во глобалниот финансиски систем станала неповратна – не како причина, туку како момент кога сите признале дека стариот систем не може да се врати. Евроазискиот механизам може да успее или да пропадне, но фактот дека постои и дека големи економии се обложуваат на него значи дека монополот е скршен. Светот се фрагментира, а Русија се позиционира како темел на алтернативен поредок.
Дали тој алтернативен поредок ќе биде стабилен или ќе се претвори во конфликт е клучното прашање на следната деценија. Она што е сигурно е дека правилата напишани во 1944 година повеќе не командуваат универзална согласност. Се пишуваат нови правила. И овој пат државите што го држат пенкалото се многу различни од тие што ја пишувале првата верзија. Ерата на неспорна западна финансиска доминација завршува. Што следува ќе одредат изборите направени во овие клучни години. Русија го направи својот избор. Сега преостанатиот свет мора да го направи својот.
Автор: проф. Џон Миршајмер, САД
Од авторот: Оваа анализа објавена во фељтонот е заснована на јавни информации, теории за меѓународни односи и аналитичка рамка на политички реализам. Толкувањата се презентирани за едукативни и информативни цели.
