За вештачката интелигенција (4)
- Во четвртиот дел од серијалот за ВИ ќе проговорам за иднината на интернетот
Иако во првиот напис од серијалот за ВИ пишував за агентната ВИ, сепак не пречи да се потсетиме на дефиницијата. Агентниот ВИ-систем се дефинира како независен дигитален ентитет што во себе спојува шест карактеристики што силно наликуваат на човечките активности: перцепција (набљудување), расудување, планирање, меморија, преземање акции и учење од сопствените грешки. Притоа, важно е да се нагласи дека ова се само компјутерски функции што симулираат одредени човечки когнитивни карактеристики, а не претставуваат вистинска човечка свест.
Првите студии за мрежи од ВИ-агенти
Јавниот дискурс за оваа нова технологија сè уште варира помеѓу ентузијазам и скептицизам. Овие системи, сепак, веќе се имплементирани и активно стапуваат во интеракција со реални средини. Уште повеќе, истражувачите почнаа да анализираат како ваквите системи (како дигитални ентитети) се организираат меѓу себе, како комуницираат и како воспоставуваат меѓусебни интеракции. Првата социјална мрежа исклучиво наменета за ВИ-агенти, Молтбук (Moltbook), беше лансирана на 28 јануари 2026 година. Таа достигна приближно 770.000 регистрирани агенти до крајот на јануари, а во март, кога беше купена од страна на „Мета“ (Meta), оваа бројка надмина 1,4-1,5 милион. Платформата веднаш стана предмет на научни студии и го привлече медиумското внимание. Меѓутоа, првичниот истражувачки интерес стивна, главно поради тоа што „Мета“ ги задржа ексклузивните права за директни истражувања, претворајќи ја платформата во сопствена тест-средина наместо да ја остави како отворена академска платформа.
Како ќе еволуираат ВИ-системите?
Еволуцијата на агентната ВИ неизбежно води кон премин од изолирани ВИ-агенти кон меѓусебно поврзана мрежа на автономни ВИ-актери. Оваа патека подразбира децентрализирано општество на агенти, организирано како систем од системи (System of Systems). За разлика од традиционалните мултиагентски системи (Multi-Agent Systems), кои работат во затворени средини под централизирана оркестрација, оваа нова парадигма се потпира на независни, хетерогени екосистеми од агенти, кои комуницираат динамично низ отворени мрежи. Оваа архитектура го проширува автономното извршување низ три основни димензии на човечката организација: институционално дејствување, функционално-услужно дејствување и репрезентативно дејствување.
Институционалното дејствување функционира на макрониво, вградувајќи ја автономната оптимизација во корпоративната и граѓанската инфраструктура. Во овој домен, агентните ВИ-системи управуваат со големи, комплексни операции без континуирана човечка интервенција. Примери за такви системи вклучуваат самокоригирачки глобални синџири на снабдување, децентрализирани финансиски пазари што извршуваат алгоритамски стратегии за тргување и паметни урбани мрежи што динамично ја балансираат распределбата на енергетското оптоварување. Овие архитектури бараат високосигурни комуникациски протоколи за да се осигури стабилност и да се ублажат системските каскадни падови низ автоматизираните јавни мрежи.
Премостувањето на јазот помеѓу инфраструктурата и специфичните човечки барања е улога на функционално-услужното дејствување. Ова ниво се состои од специјализирани мрежи од агенти ориентирани кон конкретна задача, кои се справуваат со комплексни човечки работни процеси зависни од контекстот. Во пракса, ова се манифестира преку автономни агенти за софтверско инженерство, персонализирани ментори (тутори) што континуирано се оптимизираат според когнитивното темпо на ученикот или автоматизирани финансиски советници што управуваат со регулаторните рамки за усогласеност. Овие системи обработуваат мултимодални влезови, одржуваат долгорочна меморија и ги оркестрираат основните алатки преку структурирани АПИ (Application Programming Interface) повици за да испорачаат прецизна стручност во дадениот домен.
Најдлабоката промена се случува на микрониво со репрезентативното дејствување, надминувајќи ги пасивните, статични текстуални помошници (чет-ботови), кои моментално се користат за рефлектирање историски или современи личности. Овој домен користи човечки дигитални близнаци (Human Digital Twins), кои дејствуваат како активни застапници со висок степен на доверливост (прокси-актери), преминувајќи од системи за разговор во дигитални аватари со целосна способност за извршување задачи. Овие автономни застапници одржуваат лична семантичка меморија, управуваат со надворешни софтверски алатки и независно комуницираат и со човечките оператори и со другите дигитални близнаци за да преговараат, да вршат трансакции и да извршуваат обврски.
Дигитална бесмртност
Иако терминот „човечки дигитални близнаци“ постои веќе повеќе години, во последниве две години тој доживеа радикален пресврт, отворајќи го патот кон потрагата по дигитална бесмртност. Можностите на репрезентативните агентни ВИ-системи се значително зголемени преку интегрирање на квантитативната компјутерска психометрија. Истражувањето на Михал Косински (Michal Kosinski) и неговите колеги утврди дека дигиталните отпечатоци можат да се користат за предвидување на интимните човечки карактеристики, вклучувајќи ја и психолошката рамка на особините на личноста од моделот на „Петте големи фактори“ (Big Five), со статистичка валидност што ја достигнува или дури ја надминува човечката процена. Со вградување на овие високопрецизни психометриски профили во големите јазични модели, дигиталните близнаци ги доловуваат точните предиспозиции во однесувањето, праговите на ризик и филозофските пристрасности на поединците што ги претставуваат. На тој начин, интеракциите меѓу агентите ги надминуваат генеричките размени на протоколи; наместо тоа, тие стануваат софистицирани симулации на однесување каде што агентите ги проценуваат, ги предвидуваат и ги усогласуваат психолошките профили на спротивставените системи за да ги оптимизираат преговорите, партнерствата и решавањето конфликти. Ова ниво се протега и во сферата на дигиталната бесмртност преку таканаречените генеративни духови: постхумни системи конструирани со цел да го одржуваат професионалното, креативното или оперативното наследство на поединецот.
Површински веб, длабок веб и темен веб
Интернетот е поделен на три посебни слоја врз основа на нивната достапност: Површински веб (Surface Web), длабок веб (Deep Web) и темен веб (Dark Web). Површинскиот веб е видливиот врв на ледениот брег, кој содржи јавно индексирани веб-страници како Википедија, новински медиуми и блогови што секој може да ги најде со помош на стандардни пребарувачи. Под него се наоѓа Длабокиот веб, кој го сочинува огромното мнозинство од интернетот; тој се состои од неиндексирани страници заштитени со мрежни заштитни ѕидови (firewalls), како што се приватни сандачиња за е-пошта, портали за онлајн банкарство, медицински досиеја и бази на податоци до кои се пристапува со претплата. Конечно, Темниот веб е мал, намерно прикриен дел од Длабокиот веб, за чиј пристап е потребен специјализиран софтвер како Тор (Tor). Иако е озлогласен по тоа што, поради високото ниво на анонимност, претставува дом на нелегални пазари и недозволени активности, тој исто така служи и како витална алатка за безбедна комуникација на укажувачи (свиркачи), новинари и активисти.
Промена на интернетот
Она што следува не е опис на веќе случени настани, туку проекција: ако еволуцијата на агентната ВИ во децентрализиран „систем од системи“ продолжи по сегашната патека, таа веројатно ќе ја реструктурира глобалната дигитална архитектура, претворајќи го интернетот од складиште на информации наменети за луѓето во автономна трансакциска мрежа. Доколку ова сценарио се оствари, тој значително би ги променил начините на кои функционираат површинскиот, длабокиот и темниот веб, оставајќи ги постојните парадигми за пристап, индексирање и безбедност на податоците застарени.
На површинскиот веб, традиционалниот концепт на веб-страници со содржина наменета за читање од луѓе би можел постепено да ја губи својата важност. Ако автономните агенти навистина станат примарни навигатори во овој слој, сценарио кон кое веќе се движат првите експерименти со агентни мрежи како Молтбук, површинскиот веб би можел да се трансформира во интерфејс оптимизиран првенствено за меѓумашинска комуникација (machine-to-machine), каде што веб-страниците би им давале приоритет на стандардизирани, семантички метаподатоци наместо на кориснички искуства приспособени за луѓе. Ваков развој би можел да воведе нови ранливости кај сегашните механизми за одбрана од неовластено прибирање податоци (web scraping) и системите за откривање ботови, кои денес се градени на претпоставката дека нечовечкиот сообраќај е по дефиниција малициозен или лесно препознатлив.
Длабокиот веб би можел да го почувствува најголемиот притисок, бидејќи веќе ги содржи безбедносните слоеви на модерното општество: банкарски, здравствени и корпоративни бази на податоци. Доколку институционалните и функционално-услужните агенти навистина почнат масовно да оперираат во овој простор, традиционалните безбедносни граници, кои денес се потпираат на статични контроли на пристап и повеќефакторска автентикација управувана од луѓе, би можеле да покажат ограничувања. Логична, но сепак хипотетична патека на развој би била замена со криптографски рамки за идентитет и протоколи за верификација меѓу машини, засновани на принципот на „нулта доверба“ (zero-trust).
Темниот веб, ако овие трендови продолжат, потенцијално би можел да еволуира од пазар доминиран од криминалци кон засолниште и за одметнати или компромитирани дигитални агенти. Ова сценарио не е потврдено, но не е ни нереално: веќе постојат документирани случаи на злоупотреба на агентни системи за автоматизирани напади. Ако малициозни актери почнат систематски да распоредуваат штетни агенти обучени да ги избегнуваат корпоративните безбедносни граници, темниот веб би можел да стане простор во кој офанзивни и дефанзивни автономни системи се судираат надвор од дофатот на традиционалните органи за спроведување на законот.
Треба да се нагласи дека овие сценарија остануваат отворени прашања за истражувачката заедница, а не заклучени предвидувања. Она што е сигурно е дека спојувањето на автономните слоеви веќе започна да го менува начинот на кој функционира интернетот; колку далеку и колку брзо ќе оди оваа трансформација останува предмет на активна дебата.
Заклучок
Ако се земат предвид сегашните трендови на развој на агентната ВИ, можеме да се најдеме пред ера во која интернетот веќе нема да биде само алатка што ја користиме, туку простор во кој потенцијално ќе коегзистираме и со нашите дигитални реплики. Ова не е сигурна судбина, туку веројатна патека: еволуцијата на агентната ВИ засега покажува знаци дека не е само технолошка надградба, туку почеток на нешто што некои истражувачи го опишуваат како нова, релативно независна дигитална екосфера. Дали ова навистина ќе прерасне во целосна „дигитална цивилизација“ останува отворено прашање, кое зависи од технолошки, регулаторни и општествени фактори што сè уште не се јасно предвидливи.
Она што веројатно е поважно прашање од самата несигурност околу темпото и обликот на оваа трансформација е следново: каде ќе биде местото на човекот во мрежата на дигитални близнаци што самиот почнува да ја создава.
(Продолжува)
