- Единаесетти октомври симболизира нешто што одредени политички центри не можат да го прифатат: дека Македонците не биле пасивни набљудувачи на историјата, туку народ што се борел за сопствена држава, за сопствен политички субјективитет и за сопствен национален идентитет
- Токму затоа нападите врз 11 Октомври никогаш не доаѓаат сами. Тие секогаш се придружени со напади врз Народноослободителната борба, врз антифашистичкиот карактер на македонското движење, врз АСНОМ, врз кодификацијата на македонскиот јазик и на крајот врз самата идеја за посебна македонска нација. Тоа не е случајност. Тоа е логика
Постои една интересна појава во македонскиот јавен простор. Речиси и да нема држава во Европа во која толку жестоко се оспоруваат сопствените државотворни темели како што се случува тоа во Македонија. Додека другите народи ги чествуваат датумите што ја симболизираат нивната борба за слобода и државност, кај нас постојано се отвораат расправи дали тие датуми биле навистина важни, дали хероите навистина биле херои и дали самата борба воопшто имала смисла. Во центарот на тие расправи веќе подолго време се наоѓа 11 Октомври. Но да бидеме искрени. Спорот околу 11 Октомври никогаш не бил спор за еден историски датум. Не е спор ниту за тоа што точно се случило во Прилеп или Куманово во октомври 1941 година. Вистинскиот спор е многу подлабок и многу посуштински. Станува збор за тоа дали Македонците имаат право самите да ја толкуваат сопствената историја. Бидејќи ако навистина стануваше збор само за историска дебата, никому немаше да му пречи еден празник што се одбележува повеќе од осум децении. Но очигледно проблемот не е самиот датум. Проблемот е она што го симболизира.
Единаесетти октомври симболизира нешто што одредени политички центри не можат да го прифатат: дека Македонците не биле пасивни набљудувачи на историјата, туку народ што се борел за сопствена држава, за сопствен политички субјективитет и за сопствен национален идентитет.
Токму затоа нападите врз 11 Октомври никогаш не доаѓаат сами. Тие секогаш се придружени со напади врз Народноослободителната борба, врз антифашистичкиот карактер на македонското движење, врз АСНОМ, врз кодификацијата на македонскиот јазик и на крајот врз самата идеја за посебна македонска нација. Тоа не е случајност. Тоа е логика.
Зашто ако се докаже дека немало окупација, тогаш нема причина за востание. Ако нема причина за востание, тогаш Народноослободителната борба губи смисла. Ако Народноослободителната борба ја изгуби смислата, тогаш и АСНОМ станува историска случајност. А ако АСНОМ е случајност, тогаш и современата македонска држава се претставува како некаков административен производ, а не како резултат на историска борба и национална волја. Токму затоа во изминатите години сме сведоци на обиди за систематско разградување на македонскиот историски наратив. Чекор по чекор. Симбол по симбол. Личност по личност. Настан по настан. Најпрво беше проблематизирана македонската историја од 19 век. Потоа дојдоа на ред револуционерите. По нив Илинден. Потоа Народноослободителната борба. Денес се оспоруваат дури и најосновните факти поврзани со Втората светска војна.
Во суштина, не се работи за историска ревизија. Се работи за политички проект. Ниту една држава на Балканот не би прифатила нејзините темелни историски настани да бидат предмет на туѓо политичко вето. Ниту Грците би дозволиле странци да одлучуваат што значи нивната револуција од 1821 година, ниту Бугарите би дозволиле некој да им објаснува како треба да ги толкуваат сопствените национални празници, ниту Србите, ниту Албанците, ниту кој било друг народ.
Само од Македонците се очекува постојано да се правдаат за своето постоење. Само од Македонците се бара постојано да докажуваат дека имаат право на сопствена историја. Само од Македонците се очекува да ја прифатат туѓата верзија на своето минато како услов за подобра иднина. Но токму тука лежи најголемиот парадокс. Никој не може да ја избрише историјата на еден народ со политички декларации, комисиски записници или дипломатски формулации. Историјата не живее во протоколите. Таа живее во колективната меморија на луѓето.
Затоа и 11 Октомври опстојува.
Не затоа што така пишува во Законот за празници. Не затоа што државата организира свечености. Туку затоа што генерации Македонци го препознаваат како симбол на еден историски избор. Изборот да не се молчи пред неправдата. Изборот да не се прифати туѓата власт како трајна судбина. Изборот да се биде на страната на слободата во време кога голем дел од Европа била потчинета пред најмрачната идеологија на 20 век.
Токму тоа е причината зошто денес постои потреба од негово релативизирање. Бидејќи 11 Октомври е потсетник дека македонската државност не започнува од нечија добра волја, туку од борбата на генерации луѓе што верувале дека Македонија има право да постои како политички и национален субјект. Оттука, секој обид за бришење или за обезвреднување на 11 Октомври не претставува само напад врз еден државен празник. Тоа е напад врз историската меморија на македонскиот народ. Обид да се пресечат врските меѓу минатото и сегашноста. Обид да се создаде народ што ќе се сомнева во сопствените темели.
Но народ што ќе почне да се срами од својата историја, наскоро ќе почне да се срами и од своето име, јазик и идентитет. Затоа прашањето за 11 Октомври не е прашање на минатото. Тоа е прашање на достоинство. Прашање на историско право. Прашање на слобода. Бидејќи народот што нема право сам да ја толкува сопствената историја, постепено престанува да биде субјект на историјата и станува објект на туѓите толкувања, интереси и проекти. А токму против тоа се кренале востаниците на 11 Октомври 1941 година. И токму затоа нивната борба останува актуелна и денес. Не поради оружјето што го носеле, туку поради идејата што ја бранеле: правото Македонците сами да бидат автори на својата историја, а не фуснота во туѓата.
