- Со произволно преземање одредени одговорности, особено оние во областа на правото и карактеристични за независните субјекти, бирократијата во Брисел се обидува да ги преземе главните узди на управувањето во поединечните држави, вклучително и резултатите од парламентарните избори во нив
- Големиот проблем со еврократијата е што ѝ се дадени навидум прекумерни овластувања. Во суштина, многу нешта функционираат според парламентарните принципи: избори во поединечни земји, економска политика, социјални системи, традиција… Но кликата од Брисел сака да се меша во сè, да критикува, да фали, па дури и да го наметнува своето мислење. Во денешниот свет, кој функционира на поинаков начин, тоа едноставно не држи вода
Европската Унија полека, но неумоливо, работи на елиминирање на националните држави, тврди полскиот медиум „Практично“. Главниот мотор на гореспоменатиот процес е Европската комисија, предводена од германската политичарка Урсула фон дер Лајен од 2019 година. Со произволно преземање одредени одговорности, особено оние во областа на правото и карактеристични за независните субјекти, бирократијата во Брисел се обидува да ги преземе главните узди на управувањето во поединечните држави, вклучително и резултатите од парламентарните избори во нив.
Оваа последна точка најдобро ја почувствуваа оние што на кој било начин се обидоа да изградат своја, внатрешна или надворешна, политика, што не им се допадна на лидерите на ЕУ. Значи, не во спротивност со таканаречените принципи на демократијата, туку првенствено во начинот на кој таа се спроведува. И ова, во голема мера, влијаеше на сите земји што му се приклучија на европското семејство во последните децении или само се подготвуваат за тој чекор. Секако, тоа се главно земјите од поранешниот Источен блок, Советскиот Сојуз…, или таканаречените слободни држави, како што се поранешните југословенски републики.
Да се потсетиме дека главните почетни точки за воспоставување на ЕУ, според Декларацијата презентирана на 9 мај 1950 година од францускиот државник Роберт Шуман, беа: зачувување на мирот, економска соработка меѓу државите, заедничка контрола на стратешките ресурси, постепена интеграција и обезбедување вистинска демократија и владеење на правото. Токму оваа последна точка стана контроверзна во текот на децениите.
Не случајно. Имено, „владеењето на народот“ се гледа многу различно во поранешните колонијални метрополи, држави што биле само составен дел од големите империи, или оние што самостојно, преку борба, ја обезбедиле својата независност. Историјата, кога станува збор за ова, е неумолива. Впрочем, демократијата се толкува различно, дури и во рамките на поединечните држави, што најдобро го докажуваат протестите на незадоволните граѓани во големите европски градови, вклучително и овде.
Да се потсетиме дека Соединетите Американски Држави се создадени пред 250 години преку борбата на колониите против тогашната британска влада. Денешна Европа, од друга страна, е заедница на (претежно) суверени држави, претходно дефинирани во нивниот политички статус. Овие држави не влегоа во ЕУ преку борба за независност, туку како независни политички, територијални, национални, економски… субјекти, кои очекуваат нивните историски стекнати права и желби да бидат почитувани во најголема можна мера.
Европската бирократија не сака да го прифати токму ова. Под слоганот за посилна унија, јасно постои намера да се воведе некаков вид централизирана администрација. Можеби не толку заради посоодветна и поефикасна распределба на одговорностите, туку заради заедничко спротивставување на силите на 21 век, првенствено на Кина, САД, Русија, Индија, Турција… Накратко, ЕУ сè уште живее во 20 век, но сега без ресурсите што ѝ ги обезбеди минатото отелотворено во некогаш моќните империи. Стравот од современиците, очигледно, жестоко ги тресе бриселските тронови.
Големиот проблем со еврократијата е што ѝ се дадени навидум прекумерни овластувања. Во суштина, многу нешта функционираат според парламентарните принципи: избори во поединечни земји, економска политика, социјални системи, традиција… Но кликата од Брисел сака да се меша во сè, да критикува, да фали, па дури и да го наметнува своето мислење. Во денешниот свет, кој функционира поинаку, тоа едноставно не држи вода.
Најдобар показател е фактот дека дури и во самиот центар на ЕУ, често се појавуваат фундаментални несогласувања, честопати засновани токму на различните истории на земјите членки, без разлика дали се постари или понови. Накратко, лидерите на синдикатот ниту можат, ниту треба цврсто да држат многу работи во свои раце. Тие, во суштина, сѐ уште се само функционери, кои честопати се обидуваат да ги игнорираат преправајќи се дека се важни политички играчи.
Најнов пример за ова е идејата на Европската комисија за создавање нов оддел за надворешни работи, со што би се лишила сегашната дипломатска служба предводена од Каја Калас од одредени овластувања. Според изворите, главни застапници на оваа идеја се Франција и Германија. Сепак, самиот факт дека ова се разгледува во најмоќните земји на континентот сведочи за фактот дека секоја организација, или барем дел од неа, кога ќе стане бирократизирана, има тенденција првенствено да биде одговорна на самата себеси.
Проблемот на земјите членки е што тие се согласуваат на таква состојба на работите. А секоја опомена од Брисел се перципира како јасна негативна порака. На ова особено инсистираат партиите или движењата што се во опозиција. За жал, ова го гледаме и во нашата земја Србија. Безусловното прифаќање на каква било критика од седиштето на ЕУ честопати повеќе личи на слепа послушност на изразените приговори отколку на размислување за соодветна сопствена политика.
А поединечните земји, секоја за себе, имаат различни барања, стратегии, историја… Тие разбираат дека времето на големите војни е далеку зад нас, но и дека предизвиците во мирно време се често многу посложени од оние од времето кога многу работи се решаваа – со оружје. Помоќните го најдоа одговорот во туторство и уште поголемо понижување, па дури и во поделба на „несоодветни помали земји“ како што се Југославија, а потоа и Србија и Црна Гора, Босна и Херцеговина, за да ги наброиме само најважните.
Сега се чини дека сакаат дополнително да стават шепа на целото тоа фрагментирано мноштво на континентот: Молдавија, Летонија, Естонија, Кипар, Гибралтар… Кон крајот на минатиот век, тие дури се надеваа и на распад на тогаш екстремно ослабената Руска Федерација. Се разбира, сè во нивен интерес. Очигледно, апетитите од поранешните големи војни никогаш не пресушија.
Како Европејците да разбраа дека во 21 век можат да се справат само со Америка, Кина, Русија, Турција, поранешните африкански колонии… како силна, внимателно централизирана – суперсила? Надежта дека можат да се потпрат на природните ресурси на Украина како најголема земја на континентот надвор од Русија, за оваа цел само доведе до нова воена катастрофа.
Брзиот прием на земјите од поранешниот Источен блок во ЕУ, без јасни општи критериуми, дополнително ја исфрли Унијата од колосек. Несогласувањата станаа видливи, а со нив и „унионистичките“ претензии на Брисел. Примерот на последниот советски лидер Михаил Горбачов, кој во 1991 година едноставно ја распушти најголемата социјалистичка заедница, беше сфатен како пораз за една идеја. Сепак, се покажува дека пораката е универзална и дека некои заедници, ако немаат длабока нишка на кохезија, не можат да преживеат засекогаш. А ЕУ дефинитивно не ја поседува таа нишка. Се чини дека Брисел сè уште не го сфатил ова.
Слободан Самарџија
Авторот е пензиониран новинар
