- Европската Унија денес не се соочува со криза на вредностите. Таа се соочува со криза на одлучувањето. Институциите се бавни, процедурите се преоптоварени, а политичката волја е заробена од правото на вето, кое одамна престана да биде заштитен механизам и сè почесто станува инструмент за уцена. Македонскиот случај е само највидливата демонстрација на таа болест. Затоа прашањето повеќе не е дали Македонија е подготвена за Европската Унија. Прашањето е дали Европската Унија е подготвена за сопствената иднина
Постои една стара изрека дека куќа во која секој има право да ја заклучи вратата не може долго да остане дом. Во еден момент престанува да биде заедница и станува збир од луѓе што меѓусебно си поставуваат барикади. Токму тоа денес ѝ се случува на Европската Унија.
Брисел со децении се претставуваше како модел на рационалност, ефикасност и политичка зрелост. Европските бирократи им делеа лекции на другите држави за владеење на правото, функционални институции и добрососедски односи. Но колку повеќе се соочува со сериозни предизвици толку поочигледно станува дека нешто длабоко не функционира во самото срце на европскиот проект. Проблемот не е само што Европската Унија тешко носи одлуки. Проблемот е што сè почесто изгледа неспособно да ги заштити сопствените принципи од злоупотребата на нејзините членки. Најдобар доказ за тоа е македонскиот случај.
Замислете политичка заедница што тврди дека е изградена врз вредности, демократски стандарди и правни критериуми, а потоа дозволува процесот на проширување да биде блокиран поради расправии околу историја, национални митови, толкувања на минатото и прашања на идентитет. Тоа не е сериозна политика. Тоа е институционална капитулација. Македонија со години слуша дека европската иднина зависи од реформи, владеење на правото и усогласување со европското законодавство. Но во практика се покажа дека сето тоа може да биде ставено во заграда ако некоја земја членка одлучи да ги претвори своите историски опсесии во европска политика.
Тука не станува збор само за Бугарија. Бугарија едноставно ја искористи слабоста на системот. Вистинското прашање е зошто Европската Унија дозволува такво нешто. Зошто институција што сака да биде глобална сила дозволува нејзината политика да биде диктирана од билатерални спорови? Како може унија од речиси половина милијарда жители да стане заложник на агендата на една членка?
Одговорот е непријатен: затоа што системот е нефункционален. Истата болест се гледа и на други места. Со години европските престолнини се расправаат околу миграциската политика. Не можат да постигнат единство околу надворешната политика. Има поделби околу енергетската политика, околу одбраната, околу буџетот, па дури и околу самото проширување. Речиси секое стратешко прашање се претвора во мачен процес на надмудрување меѓу националните интереси. Колку е поголема Унијата толку е поочигледно дека правилото на едногласност се претвора во рецепт за парализа. Најголемиот апсурд е што Брисел упорно одбива да ја признае сопствената одговорност. Наместо да ја отвори дебатата за реформите на системот, европските лидери често се преправаат дека проблемот не постои. Како да веруваат дека кризите сами од себе ќе исчезнат ако доволно долго ги игнорираат. Но реалноста е тврдоглава.
Европската Унија денес не се соочува со криза на вредностите.
Таа се соочува со криза на одлучувањето. Институциите се бавни, процедурите се преоптоварени, а политичката волја е заробена од правото на вето, кое одамна престана да биде заштитен механизам и сè почесто станува инструмент за уцена.
Македонскиот случај е само највидливата демонстрација на таа болест. Затоа прашањето повеќе не е дали Македонија е подготвена за Европската Унија. Прашањето е дали Европската Унија е подготвена за сопствената иднина. Дали може да се реформира пред нејзините слабости да станат неподносливи? Дали може да изгради механизам во кој рационалните критериуми ќе бидат поважни од националните каприци?
Ако одговорот е не, тогаш најголемата опасност за европскиот проект нема да дојде од надвор. Ќе дојде од Брисел. Затоа што империите најчесто не пропаѓаат кога се нападнати однадвор. Пропаѓаат кога ќе станат жртви на сопствената нефункционалност. А денешната Европска Унија сè повеќе личи токму на таков систем: моќен на хартија, но немоќен кога треба да донесе одлука.
