- Франција падна! Ако продолжи вака, тешко дека ќе ги дочека
претседателските избори во мај 2027 година во стабилна политичка и општествена атмосфера. Можно ли е армијата да ја преземе власта? Можеби звучи радикално, но токму тоа го предвидува Жереми Монтесјуис, фоторепортер што тврди дека уште во 2001 година го предвидел распадот на француското општество и дека во 2004 година ја напуштил земјата, убеден дека таму веќе нема иднина
Франција се соочува со криза што ги надминува границите на обичните улични протести. Маскирани групи дивеат низ градовите, ограбуваат продавници, напаѓаат јавни институции и палат историски објекти. Во Бордо на удар се нашле луксузни продавници, меѓу кои „Луј Витон“, како и објекти на „Епл“ и „Декатлон“. Во Марсеј биле ограбени десетици продавници, вклучувајќи и бутик на „Хермес“.
Најстрашниот симбол на насилството е уништувањето на историското градско собрание во Лимож, зграда стара 143 години. Според објавените наводи, маскирани групи насилно влегле во објектот и го запалиле. Камбанаријата се урнала, покривот паднал врз долните катови, а голем дел од фасадата бил уништен. Со зградата се изгубиле и вредни уметнички дела и историски украси. Ова не е само материјална штета. Тоа е удар врз културното наследство и историската меморија на една нација.
Кога симболите стануваат цел на напади
Особено вознемирувачки се случувањата во Тулуз, каде што, според наводите, на статуата на Јованка Орлеанка ѝ бил ставен хиџаб, а покрај неа било поставено палестинско знаме. Палестински знамиња биле забележани и на други места за време на немирите.
За критичарите на овие настани, ваквите постапки отвораат сериозни прашања за односот кон францускиот национален идентитет, историските личности и државните симболи. Маријана, симболот на Француската Република, исто така станала цел на вандализам во Марсеј, каде што бунтовниците ја превртеле нејзината биста во канцеларијата на градоначалникот, го искршиле мебелот и на ѕидовите испишувале анархистички симболи. Од толпата се слушале извици: „Ова е револуција, ја освојуваме Бастилја!“ Но каква револуција е тоа кога зад себе остава опожарени згради, ограбени продавници и уништени споменици? И кому му служи насилството кога, наместо политички промени, носи страв и хаос?
Протест или организиран метеж?
Овие настани не можат едноставно да се сведат на студентски протести. Зад насилството стојат радикално левичарски, комунистички и исламистички структури, за кои се тврди дека ги поддржуваат и финансираат немирите. Овие обвинувања, сепак, бараат независна потврда и не треба да се мешаат со официјално утврдени факти. Француската политичка сцена веќе е длабоко поделена. Марин Ле Пен укажува на политиките на левицата, неконтролираната миграција од земји со мнозинско муслиманско население и, како што ги оценува, нападите врз француските национални симболи. Таа предупредува и на влијанието на радикалните левичарски кругови и нивните можни преклопувања со мрежи поврзани со исламистички организации. Овие прашања се дел од пошироката француска дебата за миграцијата, интеграцијата, секуларизмот и националниот идентитет. Но да се разговара сериозно за нив, неопходно е да се разграничат политичките ставови од докажаните факти и одговорноста да се утврдува врз основа на конкретни докази, а не врз колективни обвинувања.
Стотици илјади на улиците
Според наведените податоци, францускиот министер за внатрешни работи Лоран Нинез соопштил дека на улиците низ земјата имало околу 550.000 учесници во протестите и немирите, од кои приближно 110.000 во Париз. Организаторите, пак, ја процениле вкупната бројка на речиси 800.000 луѓе. Околу 400 лица биле уапсени, од кои мнозинството полнолетни. Во Марсеј, префектот Жак Витковски изјавил дека властите не се соочиле само со демонстранти туку и со „меѓу 7.000 и 8.000 ограбувачи“. Нападнати биле продавници, јавни објекти и општински простории. Градоначалникот Беноа Пајан побарал полициско засилување по разговор со претседателот Емануел Макрон, осудувајќи ги напаѓачите и барајќи тие да одговараат пред законот. Во Бордо биле ограбени комерцијални објекти, а нападната била и официјалната резиденција на префектот на Жиронда. Во Париз полицијата употребила солзавец и водни топови против групи што фрлале предмети и пиротехнички средства. Повеќе од 300 лица стигнале до долниот дел на Елисејските полиња, област што претходно била затворена поради близината до владините институции. Во Лион, пак, бил запален туристичкиот информативен центар. Овие сцени ја покажуваат тежината на безбедносниот предизвик со кој се соочуваат француските власти. Кога јавниот ред е нарушен во толкав обем, државата е исправена пред едно од најважните прашања на своето постоење: како да ги заштити граѓаните и институциите, а истовремено да ги зачува демократските слободи и правото на мирен протест?
Пред изборите во 2027 година
Премиерот Себастијан Лекорну ги обвинил радикално левичарските групи и криминалците дека немирите ги користат како „генерална проба“ пред претседателските избори во 2027 година. Тоа е сериозно предупредување во земја во која политичката поларизација, незадоволството и прашањата за безбедноста веќе се наметнуваат како централни теми на јавниот живот. Дали Франција навистина се движи кон институционален колапс? Дали немирите ќе ја забрзаат политичката криза? И дали најавите за можна интервенција на армијата се реално сценарио или алармантно предвидување на авторот? На овие прашања сè уште нема сигурни одговори. Но едно е јасно: уништувањето на културното наследство, ограбувањето на продавниците и нападите врз јавните институции не се пат кон решавање на општествените проблеми. Тие ја продлабочуваат недовербата, го зголемуваат стравот и ја доведуваат во прашање способноста на државата да обезбеди нормален живот за своите граѓани. Франција е земја со долга републиканска традиција, силни институции и историско наследство што ги надминува нејзините граници. Токму затоа секој напад врз нејзините институции и културни споменици е причина за сериозна загриженост. Уште пред четвртина век го предвидов денешниот развој на настаните. Дали прогнозите ќе се покажат како точни, останува да видиме. Но предупредувањето што го испраќа е јасно: кога насилството ќе почне да ги заменува политичкиот дијалог и демократските механизми, кризата повеќе не е само проблем на улиците — таа станува тест за самата држава.
Франција падна? Можеби тоа е прерана констатација. Но ако институциите не успеат да го вратат редот, да го заштитат културното наследство и да ја обноват довербата на граѓаните, прашањето што денес звучи како провокација утре може да стане централна тема на француската политика.
Авторот е фоторепортер
Жереми Монтесјуис
