ЛАСЛО НЕМЕШ, УНГАРСКИ РЕЖИСЕР, ДОБИТНИК НА ОСКАР
- Дејството се одвива во октомври 1944 година. Унгарскиот Евреин Саул Ауслендер е припадник на зондеркомандото, група затвореници принудени да ги извлекуваат телата од гасните комори, да ги чистат просториите и да ги подготвуваат мртвите за кремирање. Меѓу жртвите препознава момче за кое тврди дека е неговиот син. Решава да го скрие телото и да најде рабин што ќе го изврши погребниот обред, додека неговите другари подготвуваат бунт
Во Аушвиц еден затвореник сака да погреба едно момче. Тоа е навидум невозможна, речиси бесмислена намера во место во кое секој следен час може да биде последен, а телата се претвораат во прав и пепел. Но токму од таа пепел Ласло Немеш го гради „Синот на Саул“: потресен филм во кој достоинството на еден мртов човек станува причина живиот да продолжи да дејствува.
Дејството се одвива во октомври 1944 година. Унгарскиот Евреин Саул Ауслендер е припадник на зондеркомандото, група затвореници принудени да ги извлекуваат телата од гасните комори, да ги чистат просториите и да ги подготвуваат мртвите за кремирање. Меѓу жртвите препознава момче за кое тврди дека е неговиот син. Решава да го скрие телото и да најде рабин што ќе го изврши погребниот обред, додека неговите другари подготвуваат бунт.
Сценариото на Немеш и Клара Ројер го поставува личниот потфат на Саул во судир со колективната борба за преживување. Додека другите бараат оружје, договараат бегство и ризикуваат за заедничката цел, тој станува сè понепопустлив во својата намера. Неговата постапка е човечки разбирлива, но не е ослободена од последици: обидувајќи се да му помогне на мртвиот, може да ги загрози живите. Филмот ја задржува оваа непријатна противречност, наместо лесно да го прогласи за херој.
Прашањето дали момчето навистина е негов син останува отворено. Немеш не нуди биографски објаснувања со кои би ја оправдал опсесијата. Можно е Саул да препознава свое дете; можно е во непознатото тело да ја наоѓа последната врска со животот што му е одземен. Неизвесноста ја засилува драмата: неговата потреба да погреба некого станува посилна од потребата да ја докаже врската со него.
Геза Рериг го игра Саул со извонредна воздржаност. Лицето му е истрошено, погледот затворен, а движењата навикнати на работа што не смее да се забави. Емоцијата доаѓа преку мали промени во таа вкочанетост, преку упорноста и ненадејните изблици на решителност. Другите затвореници најчесто ги запознаваме во кратки средби, но нивните различни реакции — отпор, недоверба, солидарност — спречуваат логорот да стане само заднина на неговата приказна.
Најголемата режисерска одлука е ограничувањето на нашиот поглед. Камерата на Матјаш Ердељ останува непосредно до Саул, а плитката длабочина на фокусот го заматува просторот зад него. Тесниот формат и долгите кадри ја засилуваат клаустрофобијата. Гледачот мора да се снаоѓа меѓу лица, наредби и премини, со речиси истата несигурност како главниот лик. Снимката на 35-милиметарска лента дополнително ја нагласува грубата материјалност на просторот.
Овој пристап има и своја цена. Постојаното следење на Саул и повторувањето на неговата потрага може да станат исцрпувачки, а споредните ликови остануваат намерно недоразвиени. Сепак, формалната строгост има јасна драмска функција: филмот го задржува вниманието врз човек што веќе нема слобода ниту целосен увид во она што се случува околу него.
Продукцијата, предводена од Габор Шипош и Габор Рајна, ја насочува реконструкцијата кон непосредното искуство. Сценографијата на Ласло Рајк — ходници, работни простории, врати и огради — функционира како механизам што ги насочува телата. Особено е важен звукот на Тамаш Зањи: чекори, машини, крици и преклопени јазици го прават чујно она што камерата го остава надвор од кадарот. Музичкиот придонес на Ласло Мелиш е крајно воздржан; звучната средина го носи притисокот, без оркестарско водење на чувствата.
Гран прито во Кан во 2015 година, Оскарот за најдобар странски филм во 2016 година и БАФТА во 2017 година го потврдија исклучителниот одек на дебито. За Унгарија тоа беше втор Оскар во оваа категорија, по „Мефисто“ на Иштван Сабо. За европското кино, „Синот на Саул“ покажа колку силно може да дејствува историскиот филм кога ќе најде прецизна форма за својата тема. Неговото трајно значење е во начинот на кој огромната катастрофа ја приближува преку една конкретна, упорна човечка потреба: некому да му се признае дека живеел.
Историјата од непосредна близина
Ласло Немеш го привлече светското внимание со дебито „Синот на Саул“ (Son of Saul, 2015), но неговиот филмски јазик се развивал долго пред големите награди. Роден во Будимпешта во 1977 година, син на режисерот Андраш Јелеш, израснал во Париз и студирал историја, меѓународни односи и сценаристика. Важна школа му била работата како асистент на Бела Тар на „Човекот од Лондон“ (The Man from London, 2007).
Од Тар ги наследува посветеноста на долгиот кадар, внимателното движење на камерата и вербата дека филмот бара целосна концентрација. Кај Немеш, меѓутоа, камерата тесно се врзува за поединецот: ги следи неговото лице, грб и чекори, додека околниот свет останува делумно нејасен. Звукот го проширува она што сликата го крие. Гледачот ја открива опасноста заедно со ликот, без сигурност дека ја разбира целата ситуација.
Таквиот пристап доби најсилна потврда со „Синот на Саул“: Гран при во Кан во 2015, Оскар и Златен глобус за најдобар странски филм во 2016 и БАФТА за филм од неанглиско говорно подрачје во 2017 година. Успехот му донесе на современото унгарско кино исклучителна меѓународна видливост и покажа дека смелиот авторски пристап може да допре далеку над фестивалската публика.
Во „Зајдисонце“ (Sunset, 2018) ја истражува Будимпешта пред Првата светска војна, а во „Сираче“ (Orphan, 2025) се навраќа на семејните рани во повоена Унгарија. Неговите ликови се обидуваат да зачуваат лична врска или да го откријат сопственото потекло додека историските потреси им го разнишуваат животот.
Најновиот „Мулен“ (Moulin, 2026), прикажан во Кан, го пренесува овој интерес врз последните денови на францускиот борец на отпорот Жан Мулен. Немеш останува поврзан со унгарската авторска традиција, но гради сопствен препознатлив пат: историјата ја приближува преку ограниченото, несигурно и длабоко човечко искуство на еден човек.
