или новата европска претстава (читај: најтазе методологија за проширување) со сценарио што постојано се менува…
- Во еден мал европски театар, режисерот подготвувал претстава со голема амбиција. Сценариото било напишано, костимите подготвени, а публиката веќе седела во салата со нетрпение. Но токму пред премиерата, еден актер инсистирал да се смени дел од дијалогот, друг барал нова сцена, а трет одбивал да настапи ако не му се даде главна улога. Режисерот, наместо да ја следи утврдената драматургија, бил принуден да дозволи импровизации за да не се распадне претставата. Публиката гледала како сцената се менува во живо, а новите актери – оние што чекале зад кулисите – останувале во неизвесност дали некогаш ќе добијат шанса да настапат
Можеме да ја замислиме Европската Унија како голема театарска сцена, осветлена со светлата на надежта и очекувањата. Правилата се сценариото, внимателно напишано за да обезбеди ред, предвидливост и чувство дека секој чекор е однапред утврден. Но зад кулисите, секоја земја членка е актер што има право да импровизира, да ја смени драмата според сопствените интереси, па дури и да ја прекине претставата во најважниот момент. Новата методологија за проширување додава нови режиски насоки – повеќе проверки, постепена интеграција, обиди да се намали правото на вето – но суштината останува непроменета: актерите имаат моќ да ја стопираат приказната. Таа не е суштинска реформа, туку само нова форма на импровизација, обид да се создаде впечаток на ред додека хаосот на националните интереси продолжува да ја диктира динамиката на сцената. ЕУ останува претстава во која сценариото постои, но секој актер може да го пренапише во живо, а новите кандидати, како Македонија, остануваат ученици што полагаат бескрајни тестови додека драмата се менува пред нивните очи.
Во оваа претстава, секој актер носи сопствена нарација (агенда) и ја вметнува во драмата како сопствен монолог што ја менува целата атмосфера на сцената. Бугарија инсистира на историски ревизии, Грција на името, некој друг на границите – тоа се индивидуално креирани монолози, дијалози и актерска игра што се одвива пред очите на публиката, но која има сила да ја промени динамиката на целата претстава.
Наместо Унијата да биде заедница на правила и принципи, таа се претвора во арена каде што националистичките интереси се трансформираат во услови за соседите, во дополнителни тестови што ја изместуваат суштината на европскиот проект. Иако новата методологија ветува ограничување на правото на вето, консензусот за отворање и затворање поглавја останува како невидлив диригент што дозволува секој актер да ја прекине музиката и да каже: „Стоп, оваа сцена нема да се игра“. Така, претставата продолжува да биде кревка, зависна од импровизациите на актерите, а не од силата на сценариото.
Франција го направи тоа во 2019 г. со Македонија и Албанија, иако сценариото беше целосно исполнето, и со тој потег ја разоткри кревкоста на европската претстава. Тоа беше јасен сигнал дека во Унијата не владее сценариото, туку политичката волја на актерите, кои можат да ја прекинат драмата во секој миг.
Политиката се постави над правото, импровизацијата над сценариото – како да се игра претстава во која режисерот дозволува секој актер да го смени текот на дејството според сопствените интереси. Новата методологија, иако претставена како свежа режиска рамка, не носи суштинска реформа. Таа е само нова форма на импровизација, обид да се создаде впечаток на ред и модернизација, додека основната структура на претставата останува непроменета. Се додаваат нови насоки, нови проверки и симболични украси, но суштината е иста: секоја земја членка ја задржува моќта да ја стопира приказната, да ја пренапише сцената и да ја претвори драмата во фарса. ЕУ продолжува да биде сцена каде што сценариото постои, но импровизацијата владее, а кандидатите за членство се принудени да играат улоги во претстава чиј крај секогаш може да биде одложен или променет.
Европската Унија останува сцена каде што секој актер може да ја прекине драмата, да ја смени насоката на дејството и да ја пренапише приказната според сопствените интереси, а Македонија останува ученикот што постојано полага тестови, секогаш подготвен за нови услови и нови барања, додека сцената се менува пред неговите очи. Тоа е слика на една претстава во која кандидатите не се наградувани за својата дисциплина и напредок, туку се држени во неизвесност од каприците на актерите што ја водат драмата.
За Унијата да биде веродостојна и да ја зачува својата кредибилност како заедница на вредности, таа мора да постави јасни и објективни критериуми: новите членки да влезат врз основа на напредок во владеење на правото, во борбата против корупцијата и во унапредувањето на економските биланси. Само такви мерила можат да ја претворат претставата во сериозна институционална драма со јасен крај, а не во фарса каде што апсурдни барања и билатерални услови ја диктираат судбината на кандидатите. Унијата мора да покаже дека сценариото е посилно од импровизацијата, дека правото е над политиката, и дека иднината на Европа се гради врз принципи, а не врз моментални интереси.
