- Поранешниот министер за одбрана предупредува на недостиг од стратегија, иновации и политичка независност. Во интервју за Ројтерс тој тврди дека Киев сè уште може да победи, но дека времето истекува
Украина влегува во критична фаза од војната со Русија и има само неколку месеци да донесе одлуки што би можеле да го променат текот на конфликтот, предупредува поранешниот украински министер за одбрана Михајло Федоров. Во интервју за Reuters, дадено откако беше разрешен од функцијата, Федоров оценува дека Украина „постепено, бавно губи“, иако, според него, сè уште има шанса за победа. Неговата оценка е особено значајна затоа што до неодамна беше еден од најблиските соработници на претседателот Володимир Зеленски. Федоров, 35-годишен реформатор познат по својот технолошки пристап кон војувањето, беше разрешен по само шест месеци на чело на Министерството за одбрана. Неговото заминување предизвика неколкунеделни протести во Киев, а неговиот отворен судир со делови од воениот и политичкиот естаблишмент дополнително ја продлабочи кризата околу украинското раководење со војната.
„Ни недостига визија за победа“
Суштината на критиката на Федоров не е дека Украина нема оружје или воена индустрија, туку дека нема доволно јасна и обединета стратегија како расположливите технологии да ги претвори во предност на бојното поле. Тој посочува на автономни дронови управувани со вештачка интелигенција, евтини ракети-пресретнувачи за одбрана од руските воздушни напади и развој на украинска балистичка ракетна програма. Според него, украинските производители веќе работат на дел од овие технологии, но проблемот е што тие не се поврзани во единствена воена стратегија. Неговата визија е фронт на кој сензори и електронски системи би го откривале движењето на противникот, додека копнени и воздушни дронови би преземале што е можно поголем дел од задачите што денес ги извршуваат војници. „Технологиите веќе постојат“, е суштината на неговата порака, „но немаме визија како да ги примениме“. Федоров оди и чекор подалеку. Украинската држава, според него, е драматично неефикасна и го користи само мал дел од својот потенцијал. Тој ја проценува нејзината ефикасност на само околу пет проценти, а како главни пречки ги наведува корупцијата, клиентелизмот и зависноста на институциите од политички и бизнис-интереси.
Русија напредува, Украина сè потешко возвраќа
Неговите оценки доаѓаат во момент кога состојбата на фронтот е мешана. Русија и натаму полека напредува во Донбас, додека Украина се соочува со недостиг од ракети-пресретнувачи за балистичките проектили. Во исто време, Киев ги засилува нападите со дронови и ракети длабоко на руска територија, со удари врз воени постројки, рафинерии и логистички центри. Токму во овие напади Федоров гледа еден од ретките украински адути. Тој тврди дека кампањата со дронови против руската логистика и енергетика создала сериозни проблеми за руските сили и дека Украина има уште неколку месеци да го искористи моментот, пред Москва да се приспособи на новата тактика. Тоа е важна нијанса во неговата проценка: Федоров не тврди дека Украина ја изгубила војната. Напротив, неговата теза е дека прозорецот за промена сè уште постои, но не е бесконечен. И украинското јавно мислење не е толку песимистично. Анкета од крајот на јули покажала дека 82 отсто од граѓаните веруваат дека Украина ќе победи, иако повеќето очекуваат борбите да продолжат и во 2027 година или подоцна.
Сметката од 27 милијарди долари
Еден од најжестоките спорови меѓу Федоров и Зеленски е финансискиот. Зеленски неодамна го обвини својот поранешен соработник дека со забрзувањето на воената потрошувачка оставил дупка од 27 милијарди долари во буџетот на Министерството за одбрана. Федоров категорично ја отфрла таа пресметка и вели дека планот на неговиот тим предвидувал дефицит од околу пет милијарди долари до крајот на годината, кој требало да се покрие со заштеди од нови набавки и меѓународна помош. Тука спорот повеќе не е само технички. Тој го открива поширокиот конфликт околу тоа како Украина треба да ја води војната, а имено, со максимално брзо вложување во нови технологии и ризични операции или со построго контролирано трошење во услови на огромна зависност од странската финансиска помош. Федоров тврди и дека при преземањето на министерството затекнал раководители на оддели поставени под влијание на украински одбранбени компании, кои наводно ги застапувале нивните интереси. Тој ова го наведува како пример за системскиот проблем со кој се соочува украинската држава.
Федоров: Одржување избори и за време на војната
Но, најголемиот политички удар на Федоров против Зеленски не е поврзан со буџетот или со воената технологија. Тој бара одржување избори и за време на војната. Таквиот повик е без преседан од почетокот на целосната руска инвазија и директно ја доведува во прашање политичката архитектура на Украина. Федоров смета дека демократскиот процес не смее да биде „заложник“ на војната и дека треба да се најде правен и безбеден механизам за избори. Зеленски, пак, ја отфрли идејата и предупреди дека избори во услови на војна би можеле да ја поделат и дестабилизираат земјата. Украина е под воена состојба од почетокот на руската инвазија, а таа законски го оневозможува одржувањето избори. Дополнителен проблем се милионите Украинци раселени во странство и во земјата, како и стотиците илјади војници на фронтот. Анкетите засега се повеќе на страната на Зеленски: мнозинството Украинци сметаат дека избори треба да има по завршувањето на војната. Федоров, сепак, не отфрла можност еден ден и самиот да се кандидира за претседател, иако вели дека е прерано да се зборува за тоа.
Две нивоа на интервјуто на Федоров
Федоров повеќе не зборува само како поранешен министер кој го брани своето наследство. Тој се профилира како политички критичар на системот со кој до неодамна беше дел. Канцеларијата на Зеленски, реагирајќи на интервјуто, укажа дека Федоров додека бил министер позитивно зборувал за водењето на војната и дека единствената суштинска промена во меѓувреме е неговиот личен статус. Тоа е јасна порака дека Киев дел од неговите денешни критики ги гледа низ призмата на неговото разрешување. Од друга страна, Федоров не се повлекува. Тој најавува дека ќе продолжи да работи на развојот на воените технологии, вклучително и преку инвестициски фонд за кој планира да бара капитал во САД. Паралелно, ќе продолжи да се залага за враќање на изборниот процес.
Интервјуто на Федоров може да се чита на две нивоа.
На првото, тоа е предупредување од поранешен министер дека Украина ризикува да ја изгуби иницијативата ако не го забрза технолошкиот развој, не ја реформира државата и не најде поефикасен начин да ги поврзе индустријата, армијата и политичкото раководство.
На второто, тоа е почеток на нова политичка борба во Киев. Федоров, некогаш близок сојузник на Зеленски, сега отворено ја доведува во прашање способноста на системот да ја води земјата низ долга војна.
И токму затоа неговата најважна порака можеби не е дека Украина „губи“, туку дека следните неколку месеци ќе бидат пресудни за тоа дали Киев ќе успее повторно да ја преземе иницијативата. Во меѓувреме, Москва веќе ја користи внатрешната украинска полемика како доказ за наводна политичка нестабилност во Киев, додека украинското претседателство сугерира дека Федоров ги променил ставовите откако ја загубил функцијата. Така, покрај фронтот со Русија, Украина сè поочигледно отвора и втор фронт, за стратегијата, парите, реформите и идното политичко раководење на земјата.
Извор: интервју на Михајло Федоров за Reuters, 25 август 2026 година
