ИНЦИДЕНТОТ ВО КАСПИСКО МОРЕ – СПОЈКА ЗА УКРАИНСКАТА И БЛИСКОИСТОЧНАТА ВОЈНА?!
- Повеќе од три години по почетокот на војната во Украина, глобалната безбедносна карта драматично се менува. Конфликтот повеќе не е
ограничен само на Источна Европа. Од Касписко Море, преку Ирак и Персискиот Залив, до Јемен и Баб ел Мандеб, се отвора нов геополитички појас на нестабилност, кој може да ги поврзе европското и блискоисточното боиште во единствена стратегиска криза. Дали светот е сведок на создавање нов фронт што ќе ги вовлече и големите сили?
Во јавноста се појавија информации за украински напад врз ирански трговски брод во Касписко Море. Тоа предизвика многу безбедносни анализи за можните последици доколку конфликтот навистина почне да се прелева кон просторот што досега беше релативно изолиран од директните борбени операции.
Касписко Море одамна не е периферија на светската политика. Тоа е „мекиот стомак“ за Евроазија и логистички мост меѓу Русија, Иран и Централна Азија, простор низ кој се движат енергенти, индустриски производи и стратешки транспортни линии. Доколку овој регион стане ново кризно жариште, тогаш украинската војна би добила сосема поинаква географија.
„Најголемиот ризик денес не е една голема војна, туку поврзувањето повеќе регионални конфликти во една глобална криза.“ Ова е суштината на анализите што со години ги застапува американскиот политиколог Иан Бремер, предупредувајќи дека современиот свет влегува во ера на „меѓусебно поврзани ризици“.
ИРАН СЕГА Е „ИКСОТ“ ВО НОВАТА ГЕОПОЛИТИЧКА РАВЕНКА
Блискиот Исток повторно се вооружува. Ирак останува една од најнестабилните точки во регионот. Шиитските вооружени формации поврзани со Техеран претставуваат значаен воен фактор и потенцијален инструмент на иранската регионална стратегија.
Во Јемен, движењето Ансар Алах (Хути) ги контролира северната половина од земјата и излезот кон Баб ел Мандеб – еден од најважните светски поморски премини.
Воените аналитичари предупредуваат дека секој нов судир во Ирак или Јемен може многу брзо да се претвори во директна конфронтација меѓу Иран и неговите регионални противници.
ОРМУЗ И БАБ ЕЛ МАНДЕБ – ДВЕТЕ АРТЕРИИ НА СВЕТСКАТА ЕКОНОМИЈА
Современите војни повеќе не се водат само околу територии. Тие се водат околу енергетските коридори. Преку Ормускиот Теснец минува значителен дел од светската трговија со сурова нафта. Преку Баб ел Мандеб поминува една од најважните трговски линии што ја поврзуваат Европа со Азија.
Доколку истовремено бидат загрозени овие два морски теснеца, како што пишувавме и во вчерашниот број на „Нова Македонија“, последиците нема да бидат само воени. Ќе следуваат нов енергетски шок, раст на цените, нарушување на синџирите на снабдување и дополнителна инфлација на глобално ниво.
АМЕРИКАНСКАТА СТРАТЕГИЈА И НОВАТА РАМНОТЕЖА
Вашингтон продолжува да ги зајакнува своите блискоисточни партнери. Најавите за цивилна нуклеарна програма на Саудиска Арабија, паралелно со ограничувањето на иранската нуклеарна програма, во Техеран се толкуваат како дел од поширока стратегија за нов баланс на силите.
Според британскиот стратег и историчар Лоренс Фридман, современите конфликти се карактеризираат со истовремено користење директна воена сила, посреднички војни, економски притисок и информативни операции, што ја прави секоја криза многу потешка за контролирање.
ДАЛИ МОЖЕ ДА СЕ СПОЈАТ ДВЕ ВОЈНИ?
Ова денес е клучното прашање. Доколку кризата навистина се прошири од украинското боиште кон Касписко Море, а истовремено продолжи ескалацијата во Ирак, Јемен и Персискиот Залив, светот би можел да добие единствен безбедносен простор што ќе се протега од Источна Европа до Арапскиот Полуостров. Во таков развој, Русија би била директно погодена преку своето стратешко партнерство со Иран. Кина, како најголем увозник на енергенти, не би можела да остане настрана доколку бидат загрозени Ормускиот Теснец и Баб ел Мандеб.
Касписко Море – алката со која некој смета да ги спои украинското и блискоисточното боиште во единствена геополитичка конфронтација
Пензионираниот американски генерал Бен Хоџис во повеќе јавни анализи предупредува дека современите конфликти се поврзани меѓусебно преку логистички, економски и воени мрежи. Тоа значи дека локален судир многу полесно може да прерасне во поширока безбедносна криза отколку во минатото.
Истото предупредување го повторуваат и голем број европски безбедносни институти – ризикот денес не лежи само во силата на поединечните армии туку и во можноста повеќе кризи да се спојат во еден глобален конфликт.
Историјата покажува дека големите војни ретко започнуваат со еден единствен настан. Почесто тие се резултат на постепено поврзување повеќе локални кризи.
Токму затоа денес најголемото прашање не е дали ќе има нов инцидент, туку дали тој ќе стане алката што ќе ги спои украинското и блискоисточното боиште во единствена геополитичка конфронтација.
Доколку се случи тоа, светот повеќе нема да зборува за одделни регионални конфликти. Ќе зборува за нова глобална воено-безбедносна епоха.
