- Во едно мало село на граница, стар учител по историја им раскажувал на децата за значењето на уставот. Замислете, им рекол тој, дека вашата куќа има темел од камен. Ако некој ви каже да го извадите тој камен за да му угодите, ќе стои куќата ли цврсто? Децата веднаш одговориле: Не, ќе се урне! Учителот се насмевнал и додал: Така е и со државата. Уставот е тој камен. Ако го менуваме по туѓ диктат, тогаш не градиме куќа за себе, туку за некој друг. А куќа што не е наша, никогаш нема да биде дом. Оваа едноставна лекција ја пренела суштината: уставот не е партиска алатка, туку темел на националниот идентитет. И токму затоа, секој што го сведува прашањето на партиска дебата ја промашува вистинската суштина – дали Македонија ќе остане држава со јасен идентитет или ќе се претвори во терен за експерименти и условувања
Промената на македонскиот устав со внесување на бугарската заедница не може да се сведе на обична политичка калкулација или партиска тактика. Таа е прашање што го засега самото срце на македонската државност, прашање на идентитет, опстанок и историска самосвест. Секој обид да се претстави како техничка процедура, како административна формалност или како чекор кон европската интеграција е опасна заблуда што ја поткопува суштината на националното постоење. Уставот не е лист хартија што се менува по диктат, туку жив темел на државата, симбол на суверенитетот и гаранција за националната самобитност. Да се прифати уставна промена под притисок значи да се отвори врата за нови и уште подлабоки условувања. Денес тоа е внесувањето на бугарската заедница, утре може да биде барање за службен статус на бугарскиот јазик, задолжително изучување на бугарската историја во македонските училишта или посебни графи за вработување. Секој чекор што се прави во име на „европска перспектива“ всушност е чекор кон губење на сопствената национална иднина.
Досегашните извештаи на Европската Унија ја откриваат противречната природа на евроинтегративниот процесот. Не може нешто да се нарекува плод на сопствена волја и визија, а во исто време да биде наметнато однадвор. Вистинската улога на европските извештаи е да нотираат проблеми во политичкиот систем, во судството, во владеењето на правото и во институционалната функционалност, а не да се претвораат во инструмент за уцена и условување на една земја членка на ЕУ, во нашиот случај Република Бугарија. Европската Унија треба да биде коректив и партнер, а не фактор што ја доведува државата во позиција на постојано понижување. Она што е особено симптоматично е фактот дека ниедна друга земја кандидат за членство не била принудена да го менува својот устав како предуслов за напредок во интеграциите. Македонија е единствениот пример каде што уставот – темелот на државноста и националната самобитност – се става на маса како монета за поткусурување. Тоа не е европска практика, тоа е политичка уцена што ги разголува слабоста на македонските позиции и недостигот од јасен државен став.
Со ваквиот пристап, извештаите не ја исполнуваат својата вистинска функција – да бидат огледало на реформите и да покажат каде треба да се подобри државата – туку стануваат алатка за притисок врз националниот идентитет. А токму тоа е најопасно: наместо да се поттикнува развој на институциите, се создава атмосфера на страв и постојано условување, што ја поткопува довербата во европскиот проект и ја ослабува државата одвнатре. Оттука, ова прашање треба да го согледуваме како македонско национално, прашање што ги надминува сите идеолошки поделби и партиски интереси. Секој што го сведува на партиска дебата ја промашува суштината. Вистинската дилема е дали Македонија ќе остане држава со јасен национален идентитет или ќе се претвори во терен за експерименти и условувања.
Причината што сме доведени до оваа точка не е случајна, туку резултат на долготрајна серија погрешни македонски политики и недостиг од јасен државен став во минатото, како и на неспособност да се разбере суштината на процесите што се одвиваат околу нас. Наместо да се гради конзистентна стратегија за заштита на националните интереси, се дозволуваше државата да биде вовлекувана во циклус на отстапки и компромиси, кои се претставуваа како „европска перспектива“, но во суштина носеа огромна штета за македонската самобитност. Истата шема веќе ја видовме со промената на името и Преспанскиот договор – чекор што требаше да ја отвори вратата кон интеграциите, а всушност ја остави Македонија во позиција на постојано условување и нови барања. Секое такво отстапување не е само административна корекција туку и удар врз државната автономија, врз националната самосвест и врз историската континуитетност на македонскиот народ. Кога една држава постојано се принудува да прави отстапки за да добие „зелено светло“ однадвор, таа постепено ја губи сопствената моќ да одлучува за својата иднина. Наместо да се гради стабилна и самостојна политика, се создава навика на зависност и подреденост. Тоа е најголемата опасност: државата да се претвори во објект на туѓи интереси, а не во субјект што самостојно ја обликува својата иднина. Затоа, секое ново условување мора да се гледа како дел од пошироката шема на губење на суверенитетот. Уставните измени не се крајна цел, туку само уште една етапа во процесот на постепено разградување на националната самобитност. Ако се продолжи со оваа логика на отстапки, Македонија ризикува да ја изгуби не само својата автономија туку и својата историска улога како држава што ја чува и пренесува македонската културна и национална меморија.
Македонското општество мора да биде свесно за долгорочните последици. Уставните измени не се крајна цел, туку само една етапа во процесот на институционално и културно притискање. Прифаќањето услови што ја поткопуваат сопствената историја и идентитет не води кон европска иднина, туку кон постепено исчезнување на македонската национална посебност. Затоа, прашањето за внесувањето на бугарската заедница во Уставот мора да се третира со највисока сериозност – како прашање на опстанок, како прашање на иднината на македонската држава и народ.
