Знаменитостите на Македонија
- Главната црква е посветена на Светите архангели Михаил и Гаврил – небесните чувари и воини на светлината, чија заштита се чувствува во секој камен и секоја икона. Но духовниот комплекс не завршува тука. Во близината постојат параклиси и цркви посветени на Св. Кирил и Методиј, на Св. Петка, на Пресвета Богородица и на Св. Атанасиј. Секој од овие храмови е како бисер во духовниот ѓердан на „Свети Наум“, создавајќи мрежа на свети места што ја зацврстуваат верата и ја хранат душата на народот. Овој духовен комплекс е повеќе од архитектонска целина – тој е симбол на македонската вера и култура, која се обновува и се преродува низ вековите. Секоја фреска, секој параклис и секоја црква се дел од живата традиција што ја пренесува светлината на духовноста од минатото кон иднината
Манастирот „Свети Наум“, возвишено изграден над јужниот брег на Охридско Езеро, не е само храм од камен и вар туку вистински стожер на македонската духовност и културна меморија. Неговата силуета, која се издига над блескавите води, е како живо сведоштво за истрајноста на еден народ што низ вековите се соочувал со рушења, обновувања и историски превирања, но никогаш не ја изгубил својата вера. Историјата на манастирот е преплетена со драматични настани – од неговото првобитно постоење, преку разурнувањето меѓу X и XIII век, па сè до повторното воскреснување во XVI век. Секоја негова обнова е симбол на духовна победа, доказ дека македонската култура и вера не можат да бидат уништени. Денес, црквата со својата форма на впишан крст и купола поставена на четири столбови, ја носи во себе архитектонската мудрост на минатото и духовната сила на сегашноста.
Првобитната црква, според преданијата, била речиси идентична со црквата „Св. Пантелејмон“ во Охрид – сведоштво за заедничката духовна архитектонска традиција што се развивала во Охридската школа. Но, меѓу X и XIII век, ова светилиште било целосно разурнато, како да исчезнало од лицето на земјата. Сепак, неговата духовна сила не можела да се уништи: околу XVI век, на истите темели повторно воскреснала новата црква, како симбол на истрајноста и непоколебливоста на македонската вера.
Обновата се одвивала во две етапи – прво биле изградени наосот и нартексот, просториите што ја носат тежината на литургискиот живот, а потоа биле подигнати двете куполи: една над наосот, како небесен свод над молитвата, и друга над нартексот, како симбол на духовниот премин од секојдневието кон светото. Денешната црква е уметнички и архитектонски бисер: форма на впишан крст во квадратно пространство, со купола поставена на четири масивни столба што ја држат како темели на верата.
Посебно место зазема гробницата на Свети Наум – самостојна градба со широка и ниска купола, каде што верниците и денес се поклонуваат. Таа не е само гробница туку духовен центар, место каде што се чувствува живото присуство на светецот. Се верува дека секој што ќе се допре до неговиот гроб ќе ја почувствува чудотворната сила на Наум – тивка, но непоколеблива, како водите на Охридско Езеро што го огледуваат храмот.
Манастирот е обвиен со голем број легенди што ја збогатуваат неговата духовна аура. Една од нив зборува дека Свети Наум и Свети Климент биле браќа и се договориле да изградат два манастира на спротивните краишта од езерото. Но, поради ѕвонче што случајно заѕвонело, Климент започнал порано, а неговиот манастир подоцна бил претворен во џамија – како симболична казна. Друга легенда вели дека Свети Наум ги држел „клучевите“ на Охридско Езеро, овозможувајќи реката Црн Дрим да минува низ него без да се меша со езерската вода. Се раскажува и за чудото со ќерката на богат човек, која била ќелава, а Свети Наум ѝ подарил коса. Во знак на благодарност, таткото му го подарил имотот на кој бил изграден манастирот.
Црквата била живописана по 1400 година, а еден фрагмент пронајден под подот сведочи за нејзината уметничка и духовна вредност. На него е запишано дека фреските се дело на „зографот Трпо, син на Константин од Корча“, создадени во времето на игуменот Стефан – сведоштво за континуитетот на охридската зографска школа и за силата на македонската иконописна традиција. Овие фрески не се само украс туку живописна молитва, бојадисан прозорец кон небесното, кој ја пренесува верата низ вековите.
Главната црква е посветена на Светите архангели Михаил и Гаврил – небесните чувари и воини на светлината, чија заштита се чувствува во секој камен и секоја икона. Но духовниот комплекс не завршува тука. Во близината постојат параклиси и цркви посветени на Св. Кирил и Методиј, на Св. Петка, на Пресвета Богородица и на Св. Атанасиј. Секој од овие храмови е како бисер во духовниот ѓердан на „Свети Наум“, создавајќи мрежа на свети места што ја зацврстуваат верата и ја хранат душата на народот.
Овој духовен комплекс е повеќе од архитектонска целина – тој е симбол на македонската вера и култура, која се обновува и се преродува низ вековите. Секоја фреска, секој параклис и секоја црква се дел од живата традиција што ја пренесува светлината на духовноста од минатото кон иднината. Д.Ст.
