САД се обложуваат на победа во трката за вештачката интелигенција. Но да ја земеме предвид американската економија, која сè повеќе зависи од ветувањето на оваа нова технологија. Вештачката интелигенција е главен двигател на инвестициите, добивките на берзата и растот во САД. Како што неодамна забележа „Волстрит журнал“, инвестициите поврзани со вештачката интелигенција го движат поголемиот дел од растот на американскиот БДП. Трошењето на центри за податоци со вештачка интелигенција претставува половина од сите деловни инвестиции во земјата. Компаниите за вештачка интелигенција сочинуваа повеќе од 40 проценти од вредноста на американските берзи пред „Спејс екс“ да излезе на берза во јуни. Ако „ОпенАИ“ и „Антропик“ го следат примерот подоцна летово, со очекувани првични јавни понуди од над билион долари (еден билион е еднаков на илјада милијарди – н.з.), компаниите за вештачка интелигенција ќе сочинуваат повеќе од половина од вредноста на берзата. Всушност, од сите добивки на индексот СиП 500 во 2026 година, 85 проценти доаѓаат од компании за вештачка интелигенција.
Или земете го предвид растечкиот индустриски комплекс за национална безбедност и вештачка интелигенција. Владата на САД станува главен клиент на водечките компании за вештачка интелигенција, продлабочувајќи ги заплеткувањата со Министерството за одбрана, ЦИА, Агенцијата за национална безбедност и други. Чуден сојуз што ги вклучува претседателот на САД, Доналд Трамп, социјалистичкиот независен сенатор Берни Сандерс и извршниот директор на „Опен АИ“, Сем Алтман, бара начини владата на САД да стане главен акционер во овие компании.
Технолошките компании мотивирани од изгледите за голема заработка
Прво, компаниите за вештачка интелигенција го бркаат она што веруваат дека ќе биде најголемата награда. За првпат во историјата компаниите и поединците зборуваат не во милијарди, туку во билиони. Нивните лидери се соочуваат со можност да стекнат не само досега незамисливо богатство туку и слава и влијание. На пример, состанокот на Г7 во Франција во јуни, на кој извршните директори за вештачка интелигенција седнаа на иста маса со лидерите на напредните економии во светот за да разговараат за патот напред.
Второ, американскиот секретар за финансии Скот Бесент и другите креатори на економски политики се мошне свесни за огромниот системски ризик што го претставуваат неодржливите годишни фискални дефицити на нацијата (сега речиси шест проценти од БДП) и државниот долг (годишните каматни плаќања за кои сега го надминуваат буџетот за одбрана). Чудото на вештачката интелигенција што произведува невидени зголемувања на продуктивноста и на растот им нуди најдобра надеж за избегнување економска катастрофа.
Конечно, заедницата на стратези за национална безбедност изјави дека вештачката интелигенција е егзистенцијална, во тоа што оној што ќе ја добие трката за вештачка интелигенција ќе владее со светот. Тие го прифатија предлогот на технолошките титани дека која и да е нација прва што ќе изгради суперинтелигентна вештачка општа интелигенција (АГИ) ќе има одлучувачка, неповратна предност – бидејќи АИ-агентот (автономен софтвер на погон на голем јазичен модел – н.з.), попаметен од сите добитници на Нобелова награда во светот, потоа ќе почне да се учи сам. Како што резимираше поранешната државна секретарка на САД, Кондолиза Рајс: Ова е трка во која „апсолутно мора да победиме“.
Соочувајќи се со овој метеж од тврдења и контратврдења за заслепувачка технологија, четири прашања го привлекуваат нашето внимание. Прво, дали курсот што го избраа САД е разумен? Друг начин да се размисли за ова е дали финансиски инвеститор со фидуцијарна одговорност би ставил толку голем облог на еден сектор. Второ, што би можело да тргне наопаку? Дали огромното зголемување на инвестициите и цените на акциите би можело да биде уште еден меур – аналогно на финансиската магија што го создаде меурот на недвижности што пукна во големата рецесија од 2008 година или меурот на дот-ком во 2000 година? Трето, зошто единствената друга суперсила на ова поле, Кина, прави толку радикално поинаков облог?
Какви можат да бидат последиците од евентуалниот неуспех?
И конечно, ако чудото се одложи или никогаш не се случи, какви ќе бидат веројатните последици – не само за американската економија туку и за националната безбедност? Сепак, во првата половина од годинава повеќе од 80 проценти од глобалното финансирање од ризичен капитал се влеа во стартапи за вештачка интелигенција. „Гугл“, „Мајкрософт“, „Мета“ и „Амазон“ објавија планови кумулативно да потрошат повеќе од билион долари за вештачка интелигенција во 2025 и 2026 година – потпирајќи се на пазарите на долгови за финансирање на своите амбиции.
Како може ова да тргне наопаку? Во својата последна статија објавена пред да почине во 2023 година, Хенри Кисинџер предупреди за можноста во која моќна вештачка интелигенција му помага на малиген актер во производство на биолошко оружје или сличен уред што може да убие стотици илјади луѓе, да ги наруши финансиските пазари или да ја исклучи електричната мрежа. Во отворено писмо објавено во јуни, сите титани на вештачката интелигенција – Алтман, Дарио Амодеи од „Антропик“, Демис Хасабис од „Гугл Дипмајнд“, Мустафа Сулејман од „Мајкрософт“ и Александар Ванг од „Мета“ – го истакнаа ризикот од патоген убиец овозможен од вештачка интелигенција и повикаа на сериозни заштитни мерки. Освен тоа, Амодеи го посочи својот став дека постои „25 проценти шанса вештачката интелигенција да доведе до катастрофа за човечката раса“.
Понепосредниот ризик е колапс на она што на многу аналитичари сè повеќе им изгледа како класичен меур. Во своето месечно глобално истражување за менаџери на фондови за јули, Банката на Америка го рангираше пукањето на меурот на вештачката интелигенција како клучен ризик за финансиските пазари.
Неодамнешните корекции на пазарот ја одразуваат загриженоста дека се вложува повеќе отколку што е потребно. Во исто време компаниите се соочуваат со растечки бран на отпор кон нивните планови за распоредување. Гувернерот на државата Њујорк воведе едногодишна забрана за нови центри за податоци со вештачка интелигенција. Анкетите сега покажуваат дека седум од десет Американци се противат на изградбата на центри за податоци во нивните населби. А 80 проценти од Американците се загрижени за вештачката интелигенција. Нивните стравови вклучуваат можност вештачката интелигенција да им ги одземе работните места, да му наштети на образованието на нивните деца и да ја направи вистината неразделна од фикцијата на интернет.
Кина зазема впечатливо поинаков пристап од САД
Фактот дека единствениот кредибилен конкурент на САД во вештачката интелигенција, Кина, оди по впечатливо поинаков пат треба да ги натера Американците да застанат и да размислат. Пекинг го дели со Вашингтон ставот дека вештачката интелигенција е од критично национално значење. Но, за разлика од определбата на Силициумската Долина да се инсталираат сè повеќе компјутери во потрага по вештачка интелигенција што го менува светот, Пекинг беше порелаксиран. Парите сигурно не се пречка, бидејќи Кина има суверен фонд за богатство од 3,6 билиони долари и минатата година регистрираше трговски суфицит од 1,2 билион долари. САД го ограничија кинескиот пристап до најнапредните полупроводници и опремата за нивно производство – иако кинеските компании покажаа извонредна вештина во наоѓањето дупки во овие огради и други заобиколувања.
Најновиот петгодишен план на Кина ја идентификува вештачката интелигенција како врвен приоритет. Но нејзината програма „Вештачка интелигенција плус“ се фокусира првенствено на зајакнување на интеграцијата на вештачката интелигенција во општеството за зголемување на продуктивноста, множење на научните откритија, поедноставување на управувањето и подобрување на секојдневниот живот.
Всушност, стратегијата на Кина да стане светски лидер во вештачката интелигенција ја одразува нејзината основна стратегија за постигнување доминација во производството на сè. Во суштина, како што видовме во нејзината доминација на соларни панели, брзи возови, 5Г, потрошувачка електроника и сега сè повеќе електрични автомобили, Кина започнува со нудење производ речиси исто толку добар како алтернативата, но по многу поприфатлива цена.
За разлика од нивните американски колеги, големите корпоративни шампиони на Кина во трката за вештачка интелигенција – „Баиду“, „Алибаба“ и „Тенсент“ – не градат агресивно масивни центри за податоци. Во 2025 година трите кинески шампиони потрошија приближно една десеттина од она што американските компании го потрошија за вештачка интелигенција. Сепак, тие објавуваат модели што се натпреваруваат со перформансите на оние произведени од лидерите во вештачката интелигенција на САД.
Покрај тоа, низа мали стартапи даваат изненадувачки резултати. Лансирањето на Кими К3 од „Муншот“ овој месец произведе нешто што некои во Силициумската Долина го нарекоа „месечев земјотрес“ – превртувајќи го често изјавуваното убедување дека САД водат пред Кина за најмалку шест до 12 месеци. Резултатите на Кими на тестовите за вештачка интелигенција се споредливи со оние на најнапредните модели на „Антропик“ и „ОпенАИ“.
Наместо да нуди бонуси за потпишување од сто милиони долари за да привлече „суперинтелигентни“ ѕвезди од вештачката интелигенција, „Дипсик“ покажа дека со само 200 инженери, кои заработуваат околу 150.000 долари годишно, може да произведе модел што би можел да работи речиси исто толку добро како и американските конкуренти – и таков што им го нуди на корисниците низ светот бесплатно. Извршниот директор на „Енвидија“, Џенсен Хуанг, процени дека половина од сите суперталенти за вештачка интелигенција во светот се во Кина.
Традиционалните лаборатории на САД ги чуваат своите модели и податоци за обука како сопственички за да ги продаваат своите услуги за приходи. Кинеските компании за вештачка интелигенција наместо тоа избраа да ги стават своите модели на отворен код, правејќи ги достапни за секого во светот во суштина бесплатно. Пристапот на Кина е аналоген на пристапот на „Гугл“ во неговата конкуренција со „Епл“ за развој на водечкиот оперативен систем за паметни телефони. Слично на тоа, корисниците низ светот сè повеќе избираат кинески модели на вештачка интелигенција наместо американски модели. Кинеските модели сега се справуваат со речиси две третини од употребата на вештачка интелигенција во светот, мерено во токени.
Во годината што претстои, ако чудото на вештачката интелигенција во САД не се материјализира, економските последици веројатно ќе ги надминат оние од кризата на пазарот на недвижности од 2008 година. Всушност, би можеле да видиме уште една 1929 година. Настрана од економијата, последиците од националната безбедност од пукањето на балонот на вештачката интелигенција во САД се уште повознемирувачки. Падот на богатството, падот на владините приходи и зголемувањето на побарувачката за социјални програми би ги нарушиле сите планови за инвестиции во националната безбедност и одбрана.
