- Еден од најстрашните примери за грчката политика на заплашување и уништување на Македонците е судбината на Васил Чакаларов – македонски револуционер од почетокот на 20 век. Имено, неговата чета беше предадена, а потоа и десеткувана од грчките сили во јули 1913 година. Чакаларов, веќе ранет, успеал да стигне до планината Вич, но на 9 јули кај Бел Камен повторно бил сардисан и смртно ранет. Она што следуваше потоа е сцена што ја открива суровата логика на најсуровото грчко насилство: грчките војници му ја отсекле главата и ја однеле во Лерин, каде што на сиот глас викале: „Го нема Чакаларов, ја нема Македонија, го уништивме Чакаларов, а со него и сите чакаларовци!“ Главата беше носена низ градот како трофеј, а еден грчки капетан дури го присилил Илија Димушев да ја носи на чело на процесијата. Српски офицер протестирал против оваа морбидна демонстрација, но грчките власти му ја предале главата на црковниот епитроп, кој ја погребал на гробиштата. Дваесет и шест души од четата на Чакаларов беа изведени пред воен трибунал во Солун и осудени на различни казни. Ова не е само приказна за еден човек. Таа е симбол за методот што Грција го применува со децении: да се уништи не само телото туку и симболот, да се испрати порака дека секој Македонец што ќе се спротивстави е осуден на понижување и исчезнување. Чакаларов стана метафора за цел еден народ – кој постојано е третиран како „опасност“ што мора да биде избришана
Политичкото насилство во Грција не е нов феномен, ниту пак е случајна појава што се јавува во изолирани историски мигови. Од падот на воената хунта во 1974 година, па сè до денес, земјата живее со постојаната сенка на урбаната герила, анархистички групи и екстремистички организации што ја претворија агресијата во дел од политичкиот пејзаж. Но суштината е многу подлабока: тоа не е само прашање на поединечни организации или радикални идеологии туку дел од една поширока политичка култура што со децении се навикнала да ги замолчува своите опоненти со сила. Во таа култура, насилството не се доживува како исклучок туку како продолжение на политичкиот дијалог со други средства. Од импровизирани експлозивни направи и запаливи бомби, до систематски притисоци врз малцинствата, во Грција одредени подземни сили развија модел во кој заплашувањето и репресијата се легитимирани како што е легитимиран феноменот за одбрана на државата. Таа навика, да се користи силата како аргумент, создаде една опасна тамошна автохтона традиција: секој што ќе биде означен како „закана“ – било политички противник било национално малцинство – станува потенцијална цел на агресијата.
Историјата е суров сведок на оваа теза. На почетокот на 20 век, андартските чети не само што убиваа Македонци во Егејска Македонија туку систематски ги палеа селата, уништуваа имот и создаваа атмосфера на страв за да го искоренат нивниот идентитет. Населени места како Загоричани, Воден и Костур беа сцени на масакри, каде што цивилното население беше нападнато само затоа што се изјаснувало како македонско. Тоа беше политика на „чистење“ на просторот од една културна и национална меморија, со цел да се наметне грчкиот идентитет како единствен. Во Грчката граѓанска војна (1946–1949), трагедијата се повтори во уште пошироки размери. Илјадници македонски семејства беа протерани од своите домови, а децата насилно одведувани во „детски домови“ за да им се избришат мајчиниот јазик и идентитет. Многу села беа запалени, населението масовно депортирано, а многумина беа жртви на директни масакри и репресија.
Овој процес денес со право се нарекува геноцид, бидејќи целта не беше само политичка победа туку уништување на една етничка заедница и на нејзиното право на постоење. Во сите тие периоди, методот беше ист: заплашување, уништување, негација. Од андартите до Граѓанската војна, од судските забрани до денешните екстремистички групи, грчката држава и нејзините структури повторно и повторно ја користат силата како средство за замолчување на „другиот“.
Денес, кога радикални групи во Солун напаѓаат функционери на владејачката партија, тоа не е изолиран инцидент, туку само нова форма на старата логика што со децении ја обликува грчката политичка култура. Држава што се навикнала да се однесува агресивно кон своите политички противници, која ја претворила репресијата во секојдневна практика и која ја легитимирала силата како средство за „одбрана на демократијата“, никогаш нема да се однесува поинаку кон оние што ги чувствува како закана. Токму затоа македонското малцинство во Грција повеќе од еден век живее со истата сенка на агресијата. Од палењата на села и масакрите врз цивилното население во Егејска Македонија на почетокот на 20 век, преку протерувањата и насилните асимилации за време на Граѓанската војна, па сè до современите закани и заплашувања од екстремистички структури – методот останува непроменет. Заплашување, уништување, негирање. Секоја нова генерација Македонци во Грција ја чувствуваат истата тежина: дека нивниот идентитет е третиран како „опасност“ што мора да биде избришана. И токму затоа денешните напади врз политички функционери не можат да се гледаат само како криминални акти против владејачката партија. Тие се дел од пошироката матрица на насилство што ја одржува државата матрица, која не прави разлика меѓу политички противник и национално малцинство. Македонците таму се жив доказ дека една држава што се навикнала да замолчува со сила, секогаш ќе ја користи истата сила и против оние што ги чувствува како историска закана. И затоа нивната судбина е неразделно поврзана со секој нов бран политичко насилство во Грција.
Барањата за промена на името, на знамето, на историјата – тоа не се дипломатски каприци, ниту пак обични преговарачки услови. Тие се продолжение на истиот метод на притисок што Грција го применува со децении: метод на систематско заплашување, негирање и агресија. Кога една држава се навикнала да ја користи силата како аргумент, таа ја пренесува истата логика и во меѓународните односи. Историјата покажува дека во Грција некои точно знаат како да ги применуваат насилството и заплашувањето – и тоа го прават постојано. Од палењето на македонски села и масакрите врз цивилното население во Егејска Македонија, преку протерувањата за време на Граѓанската војна и насилната асимилација на децата, па сè до современите закани и негирање на македонскиот идентитет – секој нов век носи нова форма на истата политика. Затоа барањата за промена на името на државата, за менување на знамето и за ревидирање на историјата не се ништо друго, освен дипломатска верзија на истата агресија. Тоа е продолжение на вековната практика да се замолчи „другиот“, да се избрише неговата меморија и да се наметне единствена национална рамка. Во суштина, тоа е истата логика што ја водеше андартската политика, што ја оправдуваше репресијата во Граѓанската војна и што денес се пренесува во европските сали за преговори. Некој во Грција ја претставува својата позиција како „одбрана на националниот интерес“, но зад таа реторика стои истата матрица на притисок и заплашување. И токму затоа македонското малцинство во Грција, како и целата македонска нација, ја чувствува оваа агресија не како минато туку како постојано и повторливо искуство.
Затоа трагедијата во Солун не е само криминална истрага, ниту пак изолиран случај што може да се затвори со полициска акција. Таа е суров потсетник дека во грчкото општество постојат длабоки историски поделби што секогаш кога ќе се појават услови на политичка поларизација или институционална недоверба лесно се претвораат во агресија. Овие поделби не исчезнале со падот на хунтата, ниту со осудата на „Златна зора“ – тие се дел од една историска сенка што постојано ја менува својата форма, но никогаш не исчезнува. И токму во таа сенка македонското малцинство во Грција е постојана жртва.
Од андартите што палеа села и масакрираа цивили на почетокот на 20 век, преку хунтата што систематски го негираше македонскиот идентитет, па сè до денешните екстремистички групи што го претвораат национализмот во оружје – методот останува ист: заплашување, уништување, негирање. Македонците таму живеат со постојаната свест дека нивниот идентитет е третиран како „опасност“ што мора да биде избришана.
Европа не смее да има двојни стандарди. Насилството врз луѓе поради нивниот национален идентитет не е „патриотизам“, туку политички екстремизам во најрадикална форма. А заплашувањето на Македонците во Грција не смее да остане фуснота во европската совест, туку постојан потсетник дека човековите права важат за сите – или не важат за никого. Ако Европа навистина сака да биде заедница на вредности, тогаш мора да го препознае и да го осуди овој континуитет на агресија, кој од историска траума постојано се претвора во современа практика.
