Повод од Софија: „Парадата на гордоста“ и „Поворката за семејството“ како симбол на големиот идеолошки судир што ја преобликува ЕУ
Во еден ист ден, на неколку километри растојание во центарот на Софија, се одвиваа две сосема различни визии за иднината на Европа. Во Кнежевата градина, под знамињата на ЛГБТ+ заедницата и слоганот „Различни сме, а си личиме“, илјадници луѓе маршираа на „Софија прајд“, барајќи поголема општествена еднаквост, признавање на различните форми на партнерство и семејство и пошироко разбирање на човековите права.
Во исто време, низ улиците на бугарската престолнина се движеше „Поворката за семејството“, предводена од бугарскиот патријарх и софиски митрополит Даниил, со порака за зачувување на традиционалното семејство, христијанските вредности и бракот како заедница меѓу маж и жена.
На прв поглед станува збор за два граѓански настана со различни пораки. Но, во поширокиот европски контекст, Софија стана сцена на нешто многу поголемо, а тоа е видлива метафора на судирот меѓу две големи идеолошки визии што денес ја обликуваат политичката и културната иднина на континентот.
Судир на две тектонски плочи
Едната визија произлегува од либералниот и постнационален концепт што доминираше во Европската Унија во последните три децении. Тој се темели врз индивидуалните права, културниот плурализам, космополитизмот и постепеното надминување на традиционалните општествени рамки. Во оваа перспектива, државата треба да гарантира максимална слобода на личниот избор, а општеството да ги прифати различните животни стилови како рамноправни и легитимни. Прашањата за родот, сексуалниот идентитет и разновидните форми на семејство се сметаат за природен дел од процесот на модернизација.
Наспроти ова стои сè посилната суверенистичка и традиционалистичка струја. Нејзините поддржувачи сметаат дека Европа во последните децении отишла предалеку во релативизирањето на културните, националните и религиските темели врз кои била изградена западната цивилизација.
За нив, семејството, нацијата, верата и културниот идентитет не се историски остатоци што треба да се надминат, туку столбови без кои општествата ги губат својата кохезија и стабилност.
Во Софија овие две концепции не се судрија преку политички декларации или парламентарни дебати. Тие добија човечко лице, улица, симболи и емоции. Затоа сликите од бугарската престолнина имаат многу пошироко значење од локалната политика.
Од Будимпешта до Софија
Она што се случуваше во Софија е дел од поширок процес што веќе неколку години ја менува политичката карта на Европа. Во Унгарија, владата на претходниот премиер Виктор Орбан изгради политички модел заснован врз заштита на националниот суверенитет и традиционалното семејство и отпор кон културните политики што доаѓаат од Брисел. Во Италија, Џорџа Мелони ја претставува идејата за Европа на нациите, а не на наднационалните бирократски структури. Во Франција, Германија, Австрија, Холандија и Белгија расте поддршката за партиите што бараат ограничување на миграцијата, зајакнување на националните држави и ревизија на доминантниот либерален консензус.
Пораката што доаѓа од овие политички движења е дека значителен дел европски граѓани сметаат дека проектот на европска интеграција постепено се оддалечил од нивните културни и историски корени.
Крај на еднополарната идеолошка доминација
Во текот на изминатите децении либералната визија речиси без конкуренција ја определуваше насоката на европските институции. Прашањата поврзани со мултикултурализмот, родовите политики и наднационалното управување беа претставувани како неизбежен историски правец.
Но денес сè повеќе аналитичари зборуваат за крај на таа еднополарна идеолошка епоха. Економските кризи, миграциските бранови, геополитичките потреси и растечката недоверба кон институциите создадоа простор за нова политичка алтернатива. Суверенистичките движења повеќе не се маргинална појава. Тие стануваат важен фактор во европските парламенти и влади.
Оттука, прашањето повеќе не е дали постои предизвик за досегашниот неолиберален модел, туку колку длабоко тој предизвик ќе ја трансформира Европската Унија во следната деценија.
Бугарија како огледало на Европа
Особено е значајно тоа што токму Бугарија стана сцена на вакво симболично соочување. Како земја што историски се наоѓа на раскрсницата меѓу Истокот и Западот, меѓу традицијата и модерноста, Бугарија претставува своевидна лабораторија на процесите што се случуваат низ целиот континент.
Од една страна стои урбаната, либерална и глобалистички ориентирана Европа. Од друга страна е Европа што бара враќање кон националниот суверенитет, религиските корени и традиционалните општествени вредности.
Токму затоа истовременото одржување на „Софија прајд“ и „Поворката за семејството“ доби значење што ги надминува границите на Бугарија.
Борба за идниот идентитет на Европа
Она што се виде на улиците на Софија не беше обичен спор околу едно општествено прашање. Тоа беше симболичен судир на две визии за човекот, за семејството, за државата и за самата цивилизациска насока на Европа. „Прајдот“ ја претставуваше идејата за општество засновано врз индивидуалната автономија и еднаквоста на различностите. „Поворката за семејството“ ја претставуваше идејата за општество втемелено врз традицијата, верата и историскиот континуитет.
Која од овие две визии ќе има поголемо влијание во иднина останува отворено прашање. Но едно е сигурно: Софија годинава покажа дека Европа повеќе не живее во време на идеолошки консензус.
Напротив, таа влегува во период на длабоко преиспитување на сопствениот идентитет. А улиците на бугарската престолнина за миг станаа место каде што се судрија две големи историски струи – две тектонски плочи чие поместување ќе ја одреди политичката и културната карта на Европа во децениите што доаѓаат. П.Р.
