Адвокатот Тони Менкиноски, наш колумнист, ги повика надлежните институции на координирано и доследно користење на расположливите правни механизми во случаите кога лица што се бараат за кривични постапки се недостапни во друга држава. Во изјава за медиумите, тој нагласува дека одбивањето екстрадиција поради државјанство не смее да значи крај на правната соработка и бара конкретни институционални чекори, со почитување на правата на обвинетите и на жртвите и нивните семејства.
Неговата изјава ја пренесуваме во целост:
„Македонија не смее својот одговор на избегнувањето на кривичните постапки да го сведе на дипломатски реакции, изразување разочарување и чекање на добрата волја на друга држава. Од институциите очекувам организирано, упорно и законито постапување. Не е доволно само да се соопшти дека некое лице е недостапно. Потребно е да се преземат сите расположливи правни мерки за постапката да добие законита разрешница.
Мојот став е јасен: Македонија треба да бара законито предавање на лицето кога се исполнети условите за екстрадиција, а кога предавањето се одбива поради државјанството — да ја активира предвидената соработка за разгледување кривично гонење во државата што не го предава. Член 6 став 2 од Европската конвенција за екстрадиција предвидува, по барање на државата барател, предметот да биде доставен до надлежните органи на државата што не го екстрадира својот државјанин, за тие да оценат дали треба да преземат постапка. Тоа не е автоматска обврска за обвинение или осуда, туку обврска за надлежно разгледување на предметот и известување за резултатот.
Одбивањето екстрадиција поради државјанство не е ослободителна пресуда и не смее да биде повод нашите институции да се откажат од натамошната правна соработка.
Кога уредно доставените барања се соочуваат со неоправдано одолжување, недобивање одговор или други документирани тешкотии, Македонија треба да го користи механизмот на Советот на Европа за пријателско разрешување на тешкотиите во примената на конвенциите во кривичната област. Препораката R (99) 20 предвидува писмено обраќање до Секретаријатот и постапување на Европскиот комитет за проблемите на криминалот — CDPC. Овој механизам не е суд што може да нареди екстрадиција, но е конкретен институционален пат за разрешување на проблемите во соработката.
Потсетувам дека самата Бугарија го користела овој пат. На 9 февруари 2016 година, тогашниот бугарски главен обвинител Сотир Цацаров се обратил до Генералниот секретаријат на Советот на Европа и до CDPC поради недобивање одговор од Србија за екстрадицијата на Цветан Василев. Побарал итно активирање на постапката за разрешување на настанатите тешкотии.
Затоа барам доследност: Македонија треба да инсистира на истиот стандард на правна соработка на кој Бугарија се повикувала кога ги заштитувала сопствените правосудни интереси. Не бараме привилегија, ниту однапред определена одлука. Бараме навремено постапување, образложени одговори и исполнување на применливите меѓународни обврски.
И механизмите во рамките на Обединетите нации треба да се разгледуваат таму каде што постои конкретна правна основа, вклучително и според применливите конвенции против транснационалниот организиран криминал и корупцијата. Но тие инструменти имаат определен опфат и не се применуваат автоматски на секое кривично дело. Канцеларијата на ОН за дрога и криминал — UNODC — може да помогне во унапредувањето на меѓународната правна соработка и институционалните капацитети; таа не е орган што наредува екстрадиција.
Исто така, не треба да се создаваат нереални очекувања дека секое одбивање може едноставно да се обжали „пред ОН“. За спор пред Меѓународниот суд на правдата мора да постои соодветна основа за неговата надлежност, заснована врз согласноста на засегнатите држави. Нашата стратегија треба да се темели на применливи правни механизми, а не на звучни најави.
Паралелно, треба систематски да се користат полициските канали за соработка. Македонија има Национално централно биро на Интерпол во Скопје и договорна рамка за соработка со Европол. Барам овие можности, како и расположливите регионални механизми, да се користат за размена на информации, утврдување локација и координација на законити дејствија, во рамките на нивниот мандат. Притоа, мора да биде јасно дека црвеното известување на Интерпол не е меѓународен налог за апсење и не ја заменува екстрадициската постапка.
Ги повикувам Министерството за правда, МВР, Јавното обвинителство и Министерството за надворешни работи, секој во рамките на своите надлежности и со целосно почитување на судската независност, да воспостават координирано постапување за ваквите предмети. За секое барање треба да се знае што е преземено, каков одговор е добиен и кој е следниот законски чекор. Одговорноста не смее да се префрла од институција на институција додека предметите остануваат нерешени.
Како адвокат, не барам однапред ничија осуда. Барам правична постапка, почитување на правата на обвинетите и внимание кон жртвите и нивните семејства. Не предлагам незаконита сила, туку решително користење на правото.
Суверена држава не е држава што го игнорира меѓународното право. Суверена држава е онаа што знае да го користи меѓународното право за заштита на својот правен поредок.
Нашиот избор не смее да биде меѓу пасивност и самоволие. Тој мора да биде правна решителност: помалку соопштенија за немоќта, повеќе конкретни дејствија за правдата.“
