Геополитичките пазарења на Брисел и македонската позиција
- Брисел планира отворање на сопствениот пазар за кандидатите што ќе застанат рамо до рамо со блокот против непријателските држави, но Скопје тој услов одамна го има исполнето 100 проценти – без соодветна награда
Европската комисија подготвува нов стратешки план со кој нуди значителен поттик за земјите од Западен Балкан: постепено отворање на сопствениот огромен заеднички пазар. Сепак, оваа понуда доаѓа со јасен и строг геополитички услов.
Според нацрт-предлогот во кој имаше увид реномираниот медиум „Политико“, земјите кандидатки ќе го добијат овој повластен економски третман само под услов целосно да се согласат да застанат на страната на Европската Унија во нејзините односи со непријателски настроените држави и индустриските конкуренти.
Оваа стратегија на Брисел на прв поглед изгледа како прагматичен чекор за зацврстување на влијанието на ЕУ во регионот. Сепак, во македонскиот контекст таа отвора сериозни дилеми и укажува на длабока асиметрија во пристапниот процес.
Асиметрија на балканските услови
За земјите што со години балансираа меѓу Брисел, Москва и Пекинг, новиот план на Европската комисија претставува класичен морков за промена на курсот. Но за Македонија ситуацијата е радикално поинаква. Македонската држава веќе со години има стопроцентна усогласеност со Заедничката надворешна и безбедносна политика (ЗНБП) на ЕУ, доследно следејќи ги сите пакети санкции и дипломатски позиции на блокот.
Со тоа се поставува клучното прашање: Дали новата формулација на ЕУ практично ги става во иста кошница земјите што дури сега треба да ја платат „политичката цена“ и оние што веќе одамна го сториле тоа? Македонија се наоѓа во ситуација во која од неа се бара да го исполни истиот услов за да го добие истиот бенефит, иако нејзиниот испит по геополитичка верност е одамна положен со највисока оценка.
Економски ризици и барање за соодветна компензација
Целосната усогласеност со надворешната политика на ЕУ за Македонија никогаш не беше само формална декларација, туку одлука со реални економски и бизнис-последици. Затворањето одредени пазари, прекинот на инвестициски и трговски соработки со трети земји и изложеноста на геополитички притисоци донесоа директна штета за домашната економија.
Токму затоа во домашната и меѓународната експертска јавност сè погласно се поставува прашањето дали Скопје треба да бара „екстра-пакет“. Доколку пристапот до пазарот е основната награда за новокомпонираната лојалност на сите други кандидати, тогаш земјите со стопроцентна усогласеност имаат легитимно право на дополнителни бенефити. Тоа би можело да подразбира пристап до посебни фондови за економска отпорност, укинување на можноста за билатерални блокади при пазарната интеграција или ран пристап до структурните фондови уште пред формалното членство.
Опасност од трајно останување во „втора лига“
Покрај економските аспекти, планот на Европската комисија носи и сериозен политички ризик. Ако постепената интеграција и пристапот до пазарот станат примарна замена за проширувањето, постои реална опасност Македонија и регионот трајно да заглават во европската чекалница.
Со добивањето пазарен пристап, ЕУ го решава својот главен геополитички интерес – обезбедување на балканскиот двор од странски влијанија. Сепак, тоа може да ја намали мотивацијата на земјите членки за остварување на крајната цел, која за сите е полноправно членство со право на глас и рамноправно учество во носењето одлуки во Брисел.
Кредибилитетот на Брисел пред македонските граѓани
Македонија плати висока цена на својот европски пат, правејќи тешки компромиси и спроведувајќи длабоки реформи. Доколку ЕУ не понуди јасна премија и валоризација за целосната политичка усогласеност, тоа дополнително ќе го наруши веќе нискиот кредибилитет на блокот кај македонските граѓани.
За да покаже дека ги вреднува своите искрени сојузници, Брисел ќе мора да понуди повеќе од универзален пакет. Во спротивно, новата стратегија ќе испрати погрешна порака: дека тактизирањето и одложувањето на обврските во Европа се исплатат повеќе од предвидливата и безрезервна лојалност.
– Предлогот на Европската комисија за отворање на заедничкиот пазар како награда за усогласена надворешна политика е класичен пример за задоцнета геополитичка логика, која за Македонија претставува чиста неправда. Нашата држава веќе со години има стопроцентна, безрезервна усогласеност со Заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, преземајќи реални економски ризици и трпејќи директни штети од санкциите кон трети земји. Затоа, пристапот до единствениот пазар за Скопје не требаше да биде некаков нов „морков“ или идна премија, туку статус што Македонија требаше да го ужива уште одамна – сметаат дел од соговорниците што имаа увид во новиот план на ЕК.
Според нив, доколку Брисел сега го нуди истиот овој пакет за сите – и за оние што со години балансираа и тактизираа со меѓународните партнери – тогаш Македонија има целосно легитимно право да бара нешто многу поконкретно и понапредно.
– Ние не сме во иста позиција со земјите што допрва треба да се приспособуваат. Дополнително загрижуваат и иритираат информациите дека за нашата земја повторно нема да има дури ни јасен патоказ за интеграцијата. Тоа е апсолутно недозволиво и испраќа порака дека бескомпромисната лојалност во Брисел се зема здраво за готово, додека политичките блокади остануваат поважни од исполнетите критериуми. ЕУ мора конечно да ја вреднува нашата усогласеност преку конкретни финансиски и структурни бенефити наместо да ги израмнува одличните ученици со оние што постојано го опструираат процесот – заклучуваат соговорниците.
