СТАВ
Визија за модерно, одржливо и праведно здравство (8)
Д-р спец. Наум Трпеноски
Строги стандарди, но разумни нормативи
Воведувањето мали специјализирани болници никако не смее да значи намалување на медицинските стандарди. Напротив. Операционата сала, стерилизацијата, анестезиолошката безбедност, контролата на инфекции, медицинската опрема и стручноста на персоналот мора да бидат строго регулирани. Но строг стандард не значи непотребно скап стандард. Нормативите за кадар, простор и опрема треба да произлегуваат од медицинската процедура, ризикот за пациентот и реалниот начин на работа.
Нема логика установа во која пациентот престојува неколку часа автоматски да мора да ги исполнува сите организациски и просторни услови создадени за класична болница во која пациентите лежат повеќе денови.
Треба да преминеме од административно броење квадратни метри, простории и формални услови кон многу посериозно мерење на квалитетот, безбедноста и резултатите од лекувањето. Тоа ќе овозможи развој на мали, специјализирани и економски одржливи здравствени установи. И нив можат да ги создаваат и лекарите што се враќаат и лекарите што веќе работат во Македонија.
Инвестицијата и новото работно место треба да се стимулираат, без разлика кој инвестира
И инвестициските стимулации треба да ја следат истата логика. Државата не треба да стимулира некого само затоа што дошол од странство. Треба да го стимулира она што се создава во Македонија. Ако лекар или здравствена установа воведува нова медицинска услуга, инвестира во современа технологија, отвора дневна болница, вработува нов медицински кадар или носи здравствена услуга во регион каде што таа недостига, треба да постои можност за соодветна стимулација. Без разлика дали инвеститорот вчера се вратил од странство или дваесет години работи во Македонија. Така државата не наградува нечие минато. Таа го стимулира она што некој ќе го создаде во иднина.
Мрежата на здравствени установи мора да се преиспита
Следната голема бариера е административната мрежа на здравствени установи. Мрежата може да има логика кога државата планира каде ќе изгради јавна болница, каде ќе отвори здравствен дом, каде ќе инвестира јавни средства и каде ќе вработува јавен здравствен кадар.
Но кај приватниот сектор логиката е поинаква. Приватниот инвеститор инвестира сопствени средства и презема сопствен деловен ризик. Ако лекар или здравствена компанија сака да отвори здравствена установа и ги исполнува сите законски стандарди за кадар, простор, опрема, квалитет и безбедност, државата не треба однапред административно да определува дали на пазарот „има место“ за него. Тоа треба да го покажат потребата на пациентите и квалитетот на услугата.
Укинување на мрежата не значи автоматски договор со Фондот
Ова е многу важно да се разграничи. Укинувањето на мрежата како административна бариера за приватниот сектор не значи дека секоја приватна здравствена установа автоматски треба да добие договор со Фондот за здравствено осигурување.
Фондот располага со јавни средства и мора одговорно да одлучува кои услуги ќе ги финансира, во колкав обем и по која цена. Но правилата треба да бидат јасни и еднакви. Секоја лиценцирана здравствена установа што ги исполнува однапред определените критериуми треба да има право рамноправно да конкурира за договор со Фондот. Не гаранција дека ќе добие договор. Туку гаранција дека ќе има можност да конкурира. Тоа е суштинска разлика.
Потребен е редовен и предвидлив механизам за договор со Фондот
За сериозна здравствена инвестиција најголем проблем често не е само цената. Проблем е неизвесноста. Инвеститорот треба однапред да знае кои се правилата. Затоа треба да постои редовна, транспарентна и предвидлива постапка преку која Фондот ќе објавува за кои здравствени услуги има потреба, кои се критериумите, во колкав обем ќе ги финансира и кои установи можат да конкурираат.
Таква постапка може да се спроведува во редовни интервали, на пример еднаш годишно. Тогаш државата не му гарантира никому профит. Не му гарантира ниту договор. Гарантира нешто многу поважно за секој сериозен инвеститор: јасни правила и фер можност да конкурира.
Од мрежа на установи кон мрежа на квалитет
Тука всушност доаѓаме до суштината на реформата. Македонското здравство треба постепено да премине од административна мрежа на установи кон мрежа на квалитет. Државата поставува високи стандарди. Установите ги исполнуваат. Фондот купува здравствена услуга според јасни критериуми. А пациентот, кога природата на услугата го дозволува тоа, треба да има поголема можност да избере каде ќе се лекува.
Тогаш конкуренцијата повеќе нема да биде околу тоа кој успеал административно да влезе во системот. Ќе биде околу тоа кој може да обезбеди поквалитетна, побезбедна и поефикасна здравствена услуга.
Колку нè чини лекарот што никогаш нема да се врати?
Кога ќе предложиме даночни олеснувања за повратниците, инвестициски стимулации или други мерки, природно ќе се постави прашањето: Колку ќе ја чини тоа државата? Но треба да го поставиме и обратното прашање: Колку ја чини Македонија лекарот што никогаш нема да се врати?
Државата со години инвестирала во неговото образование. Медицински факултет, специјализација, здравствен систем. Потоа, токму кога станува искусен специјалист, неговото знаење и продуктивност ги добива друга држава.
Но исто така треба да прашаме: Колку ја чини Македонија лекарот што останал тука, но нема услови да инвестира, да се развива и да создава нова здравствена вредност?
И едниот и другиот се загуба. Затоа вистинската политика не е само политика за враќање. Тоа треба да биде политика за медицинскиот човечки капитал – како да го задржиме, како да го вратиме и како да му овозможиме да создава.
Не треба да ги делиме лекарите на оние што заминале и оние што останале
На крајот, ова не треба да стане конфликт меѓу две групи. Лекарите што останале во Македонија не треба да се чувствуваат казнето затоа што не заминале. А лекарите што заминале не треба да ги сметаме за изгубени засекогаш. На едните треба да им дадеме причина да останат и да инвестираат. На другите причина да се вратат. А на сите исти, современи и предвидливи правила за работа.
Затоа пораката на една нова здравствена политика треба да биде едноставна: Ако си останал, ќе создадеме услови да се развиваш. Ако си заминал, ќе создадеме причина да се вратиш. Ако сакаш да инвестираш, ќе имаш јасни и еднакви правила. Државата не треба да гарантира ничиј деловен успех. Но мора да гарантира фер пристап, квалитетни стандарди и предвидлив систем.
Само така Македонија може да престане да брои колку лекари заминале и да почне да брои колку останале, колку се вратиле – и колку нови здравствени установи, услуги и работни места создале.
(крај)
Авторот е специјалист по офталмологија, доктор на медицински науки и магистер по здравствен менаџмент
