Нема регионализација на здравството без мрежа на дневни болници
Во последните триесет години, медицината доживеа револуционерни промени. Благодарение на развојот на хируршките техники, анестезијата и медицинската технологија, голем број операции и дијагностички процедури денес се изведуваат без потреба од повеќедневна хоспитализација. Додека најразвиените европски држави постепено ги приспособуваа своите здравствени системи на овие промени, македонското законодавство остана во голема мера засновано врз модел создаден во време кога речиси секоја хируршка интервенција подразбираше болнички престој.
Денес, кога зборуваме за регионализација на здравството и подобра достапност на здравствените услуги, не можеме да ја игнорираме улогата на дневните болници. Тие не претставуваат компромис во квалитетот на лекувањето. Напротив, тие се современ организациски модел што овозможува ист квалитет на медицинска услуга, со порационално користење на просторот, кадарот и финансиските ресурси.
Затоа сметам дека е време и С. Македонија законски да ја препознае дневната болница како посебен организациски облик на здравствена дејност. Тоа не е само правна измена. Тоа е предуслов за модерно, достапно, похумано и финансиски одржливо здравство.
Класичната болница не е решение за секој град
Во С. Македонија со години се зборува за рамномерен регионален развој на здравството. Сите се согласуваат дека граѓаните треба да имаат пристап до квалитетна здравствена заштита без да патуваат стотици километри до Скопје. Но ретко се поставува едно суштинско прашање: дали решението е изградба на класични болници во секој регион? Одговорот е јасен – не.
Класичната болница е создадена за сосема поинакви медицински услови. Таа е неопходна за ургентната медицина, интензивната нега, трауматологијата, комплексната хирургија и лекувањето тешко болни пациенти. За такви случаи таа нема алтернатива. Но голем дел од денешната медицина повеќе не функционира на тој начин. Современата болница бара огромни инвестиции, голем број специјалисти, болнички одделенија, дежурства 24 часа дневно, многубројни медицински сестри, лаборатории, логистика и високи оперативни трошоци. Таквиот модел е оправдан само таму каде што постојат доволен број пациенти и широк спектар на болнички услуги.
Во многу помали градови тоа едноставно не е случај. Затоа денес не треба да го поставуваме прашањето „како да изградиме уште една болница?“, туку „каква здравствена установа навистина му е потребна на тој регион?“
Тоа е суштинската разлика меѓу традиционалниот и современиот пристап кон организацијата на здравството. Не секој град има потреба од голема болница. Но секој граѓанин има право на современа здравствена услуга.
Решението се малите специјализирани дневни болници
Дневната болница не претставува компромис помеѓу квалитетот и економичноста. Таа е резултат на напредокот на медицината. Современите хируршки техники, безбедната анестезија и новата медицинска технологија овозможија многу интервенции што некогаш бараа повеќедневна хоспитализација денес да се изведуваат безбедно, со престој од само неколку часа.
Пациентот доаѓа во установата, се подготвува за интервенцијата, се изведува оперативниот или дијагностичкиот зафат, останува одреден период под медицински надзор и истиот ден се враќа во својот дом.
Најдобар пример е хирургијата на катаракта. Пред неколку децении пациентите остануваа во болница повеќе денови. Денес, благодарение на современата факоемулзификација и интраокуларните леќи, операцијата трае од десетина до петнаесет минути, а пациентот по краток постоперативен надзор безбедно си заминува дома.
Тоа не значи дека медицинските стандарди се намалени. Напротив. Салата за операција, стерилизацијата, микроскопот, хируршката опрема, медицинските протоколи и стручниот кадар се исти како и во класична болница. Единствената разлика е што повеќедневната хоспитализација повеќе не е медицински оправдана.
Токму затоа дневната болница не треба да се гледа како „помала болница“, туку како современ организациски модел што ја следи еволуцијата на медицината. Со исти стандарди на квалитет и безбедност, таа овозможува повеќе пациенти да добијат навремена здравствена услуга, со помали трошоци за системот и со значително поголема удобност за самиот пациент. Во современата медицина, целта не е пациентот да остане што подолго во болница, туку што побезбедно и што побрзо да се врати во својот дом.
Хрватска го приспособи законот на современата медицина
Сето ова не претставува теоретски концепт, туку реалност што веќе постои во голем број европски држави. Еден од најдобрите примери во регионот е Република Хрватска, која навремено го приспособи своето законодавство на современите текови во медицината. Хрватскиот Закон за здравствена заштита ја препознава дневната болница како посебен организациски облик за спроведување дијагностички и терапевтски постапки.
Дневната болница може да се организира во рамките на болница, поликлиника или трговско друштво што врши здравствена дејност. Во рамките на болниците може да функционира и како самостојна организациска единица.
Со закон е дозволено пациентот да престојува во дневната болница до 22 часа, што овозможува безбедно изведување и на посложени медицински процедури кога е потребен подолг постоперативен надзор, без автоматска повеќедневна хоспитализација.
Важно е да се нагласи дека со ова не се намалени медицинските стандарди. Напротив. Хрватска не го поедноставила лекувањето, туку ја модернизирала организацијата на здравствениот систем. Тоа е суштината на реформата. Законот треба да го следи развојот на медицината, а не медицината да биде ограничена од застарени законски решенија.
Хрватска не ја остави реформата само на хартија
Успешните здравствени реформи не завршуваат со измена на законите. Тие бараат визија, политичка волја и инвестиции. Хрватска токму така постапи. Развојот на дневните болници и дневната хирургија беше поддржан со значителни средства од Европската Унија. За програмата за подобрување на исплатливоста и достапноста на дневните болници и дневната хирургија беа обезбедени околу 189 милиони евра за проекти во 28 болници, со јасно поставена цел – намалување на непотребните акутни хоспитализации и подобрување на достапноста на здравствените услуги.
Само неколку години претходно, преку европските фондови беа обезбедени уште околу 23 милиони евра за опремување девет дневни болници и дневни хирургии. Овие бројки покажуваат дека Европската Унија не ги гледа дневните болници како инструмент за штедење. Таа ги препознава како инвестиција во поквалитетно, подостапно и поефикасно здравство.
За С. Македонија ова носи уште една важна порака. Доколку создадеме современа законска рамка за развој на дневните болници, ќе создадеме и предуслов во иднина за користење на европските претпристапни и развојни фондови за модернизација на нашиот здравствен систем. Со други зборови, реформата не е само здравствено прашање. Таа претставува и развојна стратегија.
Ако Хрватска со поддршка од Европската Унија изгради мрежа на дневни болници, зошто С. Македонија би продолжила да го гради здравството според модел стар повеќе од половина век?
(продолжува)
Авторот е специјалист по офталмологија, доктор на медицински науки и магистер по здравствен менаџмент
