Несоодветни сместувачки услови во дел од затворите, предизвици во обезбедувањето навремена и достапна здравствена заштита, недоволна кадровска екипираност на институциите, недостиг на специјализирани обуки за дел од персоналот, како и материјално-технички недостатоци кои директно влијаат врз квалитетот на третманот и условите во кои престојуваат лицата лишени од слобода, се констатира во извештајот на Национален превентивен механизам (НПМ) за 2025 година.
Ова е 15-ти извештај на НПМ, меѓутоа, наспроти дадените препораки до институциите, во Извештајот констатирано е дека дел се имплементирани, меѓутоа во поголемиот дел не се, и состојбите од година во година, се посочува, се исти и не се менуваат на подобро.
Во полициските станици, НПМ нагласува дека и понатаму се забележува недоволен број на униформирани полициски службеници, недостаток на соодветни услови за работа и непостоење на посебни простории за разговор со деца, а во дел од установите продолжуваат да постојат проблеми коишто со години се повторуваат и покрај дадените препораки – здравствена заштита, пренатрупаност, недостаток на кадар и несоодветни материјални услови.
Заменик народниот правобранител Соња Трифуновска на презентација нагласи дека тимот на НПМ во 2025 година спровел вкупно 13 ненајавени посети, од нив, четири во полициски станици од општа надлежност, пет во казненопоправни и воспитно поправни установи, три во места каде што се сместуваат или задржуваат мигранти, странци и баратели на азил – од кои, две во полициски станици за гранична контрола и граничен надзор, како и една посета во психијатриска установа.
– Констатираните состојби од овие посети покажуваат дека и натаму постојат сериозни системски предизвици во повеќе сегменти. Иако во одредени области се забележуваат придвижувања и напори за подобрување на состојбите, голем дел од проблемите на кои Националниот превентивен механизам укажува со години, остануваат актуелни и денес- нагласи Трифуновска.
И покрај континуираните укажувања на НПМ, Трифуновска посочува дека значителен дел од препораките сè уште не се целосно имплементирани.
– Недостигот на кадар, недоволните материјални ресурси, ограничениот пристап до здравствени услуги, несоодветните услови во дел од установите и потребата од континуирана обука на персоналот не претставуваат изолирани проблеми на поединечни институции, туку системски предизвици кои бараат координиран и долгорочен институционален одговор. Сепак, искуството покажува дека превенцијата не може да биде успешна доколку не биде проследена со континуирана политичка волја, институционална посветеност и обезбедување на потребните ресурси – изјави Трифуновска.
Националниот превентивен механизам, нагласи Трифуновска, и понатаму се соочува со предизвици во обезбедувањето на надворешна експертиза неопходна за спроведување на дел од посетите.
– Природата на нашиот 13. мандат бара вклучување на лекари, психолози, психијатри, социјални работници и други специјализирани профили, чие учество претставува суштински елемент на превентивниот пристап – посочи Трифуновска.
Трифуновска, исто така, потсети дека обврската за обезбедување услови за функционирање на Националниот превентивен механизам не произлегува само од домашното законодавство, туку и од меѓународните обврски што државата ги презела со ратификацијата на Факултативниот протокол кон Конвенцијата против тортура, нагласувајќи дека тоа е обврска на државата, но, истовремено, тоа е и мерило за зрелоста на едно демократско општество и за неговата посветеност кон владеењето на правото и човековите права.
