Рецензија: Филмот што очајно сака да биде „Белата панделка“
Уште пред премиерата на „Звук на паѓање“ („Sound of Falling“, 2025), германската критика го прогласуваше филмот за „голем европски настан на годината“. Очекувањата беа огромни: филм што влезе во официјалната конкуренција за „Златна палма“ во Кан и ја освои престижната награда од жирито, дело што требаше да ја потврди новата авторска сензација на европскиот уметнички филм. Во атмосфера на колективна критичарска еуфорија, „Звук на паѓање“ беше претставуван како наследник на најдобрите традиции на германскиот авторски филм – мрачен, политички, психолошки и длабоко вознемирувачки.
Но токму тука лежи и проблемот: колку повеќе филмот се обидува да биде значаен, толку повеќе останува заробен во сопствената амбиција.
Режијата и сценариото ги потпишува Маша Шилински, една од новите надежи на германската фестивалска сцена. Филмот е германска продукција сместена низ повеќе временски периоди, следејќи четири генерации жени чии животи се испреплетуваат преку траума, семејно наследство и тивко насилство.
Визуелно, „Звук на паѓање“ е беспрекорно стилизиран: камерата лебди низ просториите како дух, кадрите се внимателно компонирани, а звукот и тишината играат еднакво важна улога во градењето на атмосферата. Музиката е минималистичка и суптилна, повеќе насочена кон создавање чувство на немир отколку кон емоционално водење на гледачот.
Актерската екипа функционира низ ансамбл-пристап, каде што различни актерки ги играат жените низ различни периоди од нивниот живот. Наместо класична драматургија, филмот се потпира на асоцијативни сцени, фрагментирани спомени и визуелни метафори.
Приказна без фокус
На хартија, тематиката на филмот звучи импресивно: сто години женско страдање низ германската историја. Болка, траума, злоупотреба, самоубиства, генерациска тишина. Но проблемот е што „Звук на паѓање“ никогаш не успева да ги претвори овие теми во вистинска драмска структура.
Наместо јасен наратив, филмот се распаѓа во бесконечен атмосферски тек на свеста. Сцените се редат како симболи без доволно контекст, а ликовите остануваат недефинирани сенки. Гледачот постојано има чувство дека треба да „почувствува нешто големо“, но филмот ретко дава причина за тоа чувство навистина да се појави.
Токму тука се јавува и најголемата слабост на делото: претенциозната естетика го задушува секој можен човечки контакт.
Опседнатост со „Белата панделка“ („The White Ribbon“)
Невозможно е да се гледа „Звук на паѓање“ без постојано да се помислува на „Белата панделка“ на Михаел Ханеке. И не само поради германскиот рурален амбиент, студената атмосфера или темите за наследено насилство туку поради очигледната желба на Шилински да создаде дело со слична морална тежина и историска длабочина.
Разликата е што кај Ханеке секој кадар има драмска функција. Во „Белата панделка“ тишината е закана, насилството е невидливо, но постојано присутно, а ликовите носат комплексна психолошка и општествена тежина. Филмот постепено ја открива гнилата структура на едно општество што ќе го роди фашизмот.
Кај „Звук на паѓање“, пак, сè останува на ниво на атмосфера.
Филмот поминува низ цел век германска историја, а речиси целосно ја избегнува историската конкретност. Особено е чудно што низ сто години германска траума речиси и да нема јасно присуство на нацизмот или политичките механизми што ја обликувале таа колективна болка. Наместо историска анализа, добиваме апстрактно универзализирано страдање.
Тоа создава впечаток дека филмот сака да биде „голем“ и „значаен“, но без да ризикува вистинска политичка или општествена позиција.
Кога стилот станува товар
Најчестата забелешка за филмот – и сосема оправдано – е неговата претерана бавност. Со речиси хипнотички ритам, „Звук на паѓање“ постојано инсистира на долги кадри, тивки паузи и повторувачки визуелни мотиви. Но наместо тензија, тоа често создава замор.
Фрагментарната структура дополнително ја нарушува поврзаноста со приказната. Скоковите меѓу генерациите и временските линии не отвораат мистерија, туку конфузија. Филмот како намерно да одбива да изгради емоционална јасност.
И токму затоа ликовите остануваат далечни. И покрај целото страдање што го носат, тие никогаш не добиваат вистинска човечка димензија. Наместо луѓе, тие стануваат симболи – фигури во внимателно конструирана музејска инсталација.
Дополнително, филмот во одредени моменти изгледа дека е преоптоварен со современи идеолошки сигнали и фестивалска „сензитивност“, што наместо автентична емпатија, создава чувство на пресметана важност. Намерата очигледно е сериозна и чесна, но резултатот често изгледа дека е студен и механички.
Фестивалски филм што не сака публика
Нема сомнеж дека „Звук на паѓање“ е технички прецизен и визуелно импресивен филм. Маша Шилински поседува авторска контрола, чувство за атмосфера и силен визуелен јазик. Но сето тоа останува затворено во филм што повеќе се восхитува самиот на себе отколку што комуницира со гледачот.
Тоа е типичен фестивалски уметнички филм: создаден пред сè за критичари, жири-комисии и фестивалски панели, а многу помалку за вистинска емотивна врска со публиката. Филм што очајно сака да биде новиот „Белата панделка“, но никогаш не ги достигнува неговата морална тежина, психолошка острина и историска моќ.
На крајот, „Звук на паѓање“ останува дело што повеќе ќе биде анализирано отколку почувствувано – филм што бескрајно зборува за болка, а многу ретко навистина ја пренесува.
