НА ВРВОТ НА СВЕТОТ, НА МОНТ ЕВЕРЕСТ ОСТАНА МАКЕДОНСКОТО СРЦЕ
- Постојат луѓе чии животи не можат да се мерат со години, медали или со статистики. Постојат луѓе што стануваат симболи, легенди, вечни светилници на еден народ. Таков беше Димитар Илиевски-Мурато, битолчанецот со тивок глас и гранитна волја, човекот што пред 37 години ја испиша најголемата страница во историјата на македонскиот алпинизам и спорт
Деновиве пред години, на 10 мај 1989 година, како член на југословенската експедиција „Еверест ’89“, Димитар Илиевски-Мурато успеа да се искачи на врвот на Монт Еверест. На 8.848 метри надморска височина, на највисоката точка на Земјата. Во тој миг, за првпат едно македонско име застана на покривот на светот. Но неговото враќање никогаш не се случи. Во суровата тишина на Хималаите, Мурато остана засекогаш. И токму затоа, неговата приказна денес не е само спортска хроника. Таа е мит за храброста. За љубовта кон височините. За човекот што ја однесе Македонија таму каде што ретко кој народ стапнал.
МОМЧЕТО ОД БИТОЛА ШТО СОНУВАШЕ ВИСОЧИНИ
Во Битола, градот под Пелистер, планината отсекогаш била повеќе од природа. Таа е карактер, гордост и судбина. Токму таму се создаваше и карактерот на Мурато – скромен, тивок, но цврст како карпа. Членството во ПСП Пелистер за него не било само спортска определба. Планинарството било животна филозофија. Неговите пријатели и соборци сведочеле дека кај него постоела речиси мистична поврзаност со планините. Не барал слава, ниту признанија. Барал нов хоризонт, нов предизвик, нов врв. Во текот на својата алпинистичка кариера се искачил на голем број врвови и поминал низ најтешки терени, градејќи репутација на извонредно подготвен и психички стабилен алпинист. Но Еверест бил повеќе од експедиција. Тој бил сон на генерации.
КОГА МАКЕДОНИЈА СТАПНА НА ЕВЕРЕСТ
Во 1989 година, Македонија сè уште беше дел од поранешна Југославија. Немаше своја држава, свое меѓународно признание, ниту свое место во глобалната политичка карта. Но имаше луѓе како Мурато, луѓе што со својот подвиг ја претставуваа татковината подобро од секоја дипломатија. Кога стапнал на врвот на Еверест, Мурато не бил само алпинист што освоил планина. Тој станал симбол на еден народ што отсекогаш се борел да биде виден, признаен и почитуван. Таму, на највисоката точка на светот, заедно со него се искачија македонскиот јазик, традиција, култура и вековна историја. Тој чин имаше длабока симболика – дека и Македонија му припаѓа на врвот на светот, не по големина, туку по дух.
ТАЈНАТА ШТО НИКОГАШ НЕ БЕШЕ РАЗЈАСНЕТА
Најголемата трагедија во приказната за Мурато е фактот што неговата смрт до денес останува неразјаснета. Според сведоштвата на членовите на експедицијата, тој цело време бил во одлична физичка и психичка состојба. Често бил пред другите, пробивајќи патека низ снегот и водeјќи ја групата низ смртоносните делови на Хималаите. Токму затоа, неговото исчезнување при спуштањето од врвот и денес предизвикува болка и прашања без одговор. Но можеби Еверест ги чува своите најголеми тајни токму за најголемите херои. Телото на Мурато никогаш не се врати дома, но неговото име се врати како легенда.
ПЕЛИСТЕР СÈ УШТЕ ГО ЧЕКА СВОЈОТ ХЕРОЈ
На Пелистер, меѓу ветерот, моликата и планинските патеки, споменот за Мурато живее со посебна сила. Во негова чест се подигнати спомен-обележја на Димев Врв и пред „Копанки“, места каде што планинарите застануваат со почит, како пред светилиште.
Секоја година, по повод денот на неговото загинување, планинарскиот клуб Пелистер го организира традиционалниот планинарски марш во негова чест. Илјадници чекори по планинските патеки стануваат тивка благодарност за човекот што ги помести границите на македонскиот спорт. Маршот не е само спортски настан. Тој е живо сеќавање. Збор без глас. Порака дека Мурато не е минато, туку трајна вредност.
Покрај маршот, изложбите, предавањата и промоциите посветени на неговото дело претставуваат обид новите генерации да ја разберат големината на човекот што остана на Еверест, а се врати во вечноста.
ЧОВЕКОТ ШТО ДОКАЖА ДЕКА МАКЕДОНИЈА МОЖЕ
Во време кога светот често ги мери народите според бројки, територии и моќ, приказната за Мурато потсетува дека вистинската големина се мери со духот. Тој не освои планина за себе. Ја освои за Македонија. Покажа дека еден човек од Битола може да стигне таму каде што воздухот исчезнува, а започнува вечноста. Дека македонското знаме може да се вее и над Хималаите. Дека еден мал народ може да има големи луѓе. И токму затоа, деновиве, 37 години подоцна, името Димитар Илиевски-Мурато не се изговара само со почит туку со гордост. Зашто не секој човек станува дел од историјата. И дел од бесмртноста.
