Рецензија
- Трир можеби чекори поблиску до центарот на фестивалскиот мејнстрим, но тоа го прави со искрена емоционална намера и со високо ниво на филмска писменост. „Сентиментална вредност“ не е неговиот најхрабар филм, но е доказ за автор што знае да раскаже приказна со прецизност, достоинство и човечка топлина – квалитети што, и покрај сè, ја оправдуваат вревата што се крена околу овој наслов и наградите што тој ги доби
Со филмот „Сентиментална вредност“, Јоаким Трир го заокружува својот досега најамбициозен и најекспониран проект, дело што веќе е крунисано со низа највисоки признанија: големата награда на жирито во Кан, петте главни награди на Европските филмски награди (за филм, режија, сценарио, машка и женска улога), како и големиот број критичарски признанија што го позиционираат филмот како еден од најзначајните европски наслови на годината. Овој импресивен награден биланс, сепак, отвора и суштинско прашање: Дали „Сентиментална вредност“ е кулминација на авторскиот развој на Трир или симптом на негово постепено приспособување кон вкусот на фестивалските жирија и пошироката публика?
Сценарио и наративна структура
Сценариото, кое Трир повторно го копотпишува со својот долгогодишен соработник Ескил Вогт, е прецизно конструирано и тематски јасно насочено. Во центарот е односот помеѓу филмски режисер во поодминати години и неговата отуѓена ќерка актерка, врска обележана од недоискажани чувства, професионални суети и емоционално наследство што тежи повеќе од самата крвна поврзаност.
Наративот се движи мирно, речиси класично, со јасно означени драматуршки точки и емоционални кулминации што ретко излегуваат од предвидливата патека. За разлика од фрагментираната ризична структура на „Осло, 31 август“ или нервозната интимност на „Најлошата личност на светот“, тука Трир избира полинеарен и „чист“ пристап, што на моменти дејствува премногу безбедно.
Содржина и тематски слоеви
„Сентиментална вредност“ се занимава со меморијата, уметноста како компензација за личните неуспеси и со прашањето дали творештвото може да биде форма на извинување. Филмот е метарефлексија за киното, за авторството и за генерацискиот јаз меѓу оние што создавале во едно време и оние што мораат да живеат со нивното наследство.
Иако темите се зрели и релевантни, начинот на кој се обработени честопати остава впечаток на веќе видено. Филмот не ризикува да ја наруши сопствената емотивна рамнотежа, туку постојано се движи во зона на „контролирана чувствителност“, што кај дел од гледачите може да создаде чувство на емоционална дистанца.
Актерска игра
Актерските остварувања се еден од најсилните адути на филмот. Стелан Скарсгард нуди комплексна, суптилна интерпретација на автор што е истовремено арогантен, ранлив и трагично самосвесен. Неговата игра е исполнета со микрогестови и погледи што кажуваат повеќе од дијалогот.
Ренате Рајнсве, пак, уште еднаш потврдува дека е идеалната муза на Трир. Нејзината изведба е воздржана, но длабоко емотивна, со јасно изразена внатрешна борба меѓу професионалниот интегритет и личната повреденост. Сепак, може да се тврди дека нејзиниот лик е помалку ризичен и помалку радикален во споредба со нејзината улога во „Најлошата личност на светот“.
Продукција и визуелен стил
Продукциски, филмот е беспрекорно изработен. Камерата е смирена, кадрите се елегантни и прецизно компонирани, а музиката суптилно ја води емоцијата без да ја наметнува. Сето тоа придонесува за впечаток на „висока европска продукција“, но истовремено ја засилува критиката дека филмот е премногу академски, премногу свесен за сопствениот престиж.
Критички осврт: Фестивалска формула наместо ризик
Најсериозната замерка кон „Сентиментална вредност“ е чувството дека Трир, свесно или не, го ублажува својот авторски радикализам. Во споредба со неговите претходни филмови, тука има помалку возбуда, помалку непредвидливост и помалку опасност од неуспех. Филмот дејствува како дело што точно знае каде сака да биде прифатено и од кого, што го прави помалку вознемирувачко, а повеќе комфорно.
Ова пребегнување кон фестивалските очекувања и пошироката публика може да се чита како стратегија, но и како отстапување од она што го направи Трир еден од највозбудливите европски автори на својата генерација.
Заклучок
И покрај овие оправдани критики, „Сентиментална вредност“ останува силен, зрел и интелигентен филм. Неговата „млакост“ може да се протолкува и како свесен избор на воздржаност, како обид да се зборува за стареењето и помирувањето без патетика и без формални експерименти.
Трир можеби чекори поблиску до центарот на фестивалскиот мејнстрим, но тоа го прави со искрена емоционална намера и со високо ниво на филмска писменост. „Сентиментална вредност“ не е неговиот најхрабар филм, но е доказ за автор што знае да раскаже приказна со прецизност, достоинство и човечка топлина – квалитети што, и покрај сè, ја оправдуваат вревата што се крена околу овој наслов и наградите што тој ги доби.
Апсолутен триумф на Европските филмски награди
- Драмата „Сентиментална вредност“ на Јоаким Трир убедливо победи на годинашната церемонија на Европските филмски награди, освојувајќи ги сите пет главни признанија на доделувањето, кои се одржа минатата сабота навечер во Берлин
Филмот, кој минатата година освои гран при на Филмскиот фестивал во Кан, беше награден за најдобар филм, најдобра режија, најдобро сценарио, најдобра машка улога (за Стелан Скарсгорд) и за најдобра женска улога (за Ренате Реинсве), а ја доби и наградата за најдобра филмска музика.
Овој успех за норвешкиот режисер дополнително ги зголемува шансите „Сентиментална вредност“ – саморефлексивна драма за еден остарен филмски автор (Скарсгорд) што се обидува да ја ангажира својата отуѓена ќерка актерка (Реинсве) за својот последен филм – да стане сериозен кандидат за наградите на Американската филмска академија, кои ќе се доделуваат во март.
Културната разновидност е вредност што Европската филмска академија сака да ја истакне како своја главна особеност во споредба со американски филмски систем, кој е покомерцијален и насочен кон заработка.
Сепак, признанијата на Европските филмски награди често имаат тенденција да се концентрираат околу еден филм што целосно доминира на вечерта. По вечерите во кои еден филм ги добива речиси сите признанија – со „Анатомија на еден пад“ на Жистин Трие во 2023 година и „Емилија Перез“ на Жак Одијар во 2024 – ни оваа година не беше исклучок.
Силен настап имаше и егзистенцијалниот патувачки трилер „Сират“ на шпанскиот режисер Оливер Лахе, кој освои пет награди, меѓу кои и признание за звучна обработка, благодарение на неговата мрачна и сурова електронска музика.
Иранскиот автор Џафар Панахи со филмот „Тоа беше само несреќа“ и германската дебитантка Маша Шилински со „Звукот на паѓањето“, кои имаа по три номинации, доживеаја разочарувачка вечер. Панахи си замина без ниту една награда, додека „Звукот на паѓањето“ ја освои наградата за најдобра костимографија.
Панахи ја отвори церемонијата со изјава за неодамнешните политички немири во неговата татковина.
– Ако сме разочарани од политичарите, мора барем да одбиеме да молчиме. Зашто молкот во време на злосторство не е неутралност. Молкот е учество во темнината – рече тој.
Наградата за најдобар европски документарен филм ѝ припадна на „Риека или смрт!“ на Игор Безиновиќ. Во својот роден град Риека, хрватскиот режисер ги вклучил локалните жители да ја пресоздадат и да ја преосмислат 16-месечната окупација на градот од страна на денди-протофашистот Габриеле Д’Анунцио во периодот 1919–1920 година.
Наградата за најдобар дебитантски долгометражен филм ја освои „Падот“ на португалската режисерка Лаура Кареира, која живее и работи во Шкотска, а дејството е сместено во магацин за онлајн трговија.
Годинашната церемонија во германската престолнина беше првата што се одржа во јануари, наместо традиционално во декември, со цел Европските филмски награди да се наметнат како посилен и самостоен чинител, а не само како најава за американската наградна сезона.
Целосна листа на награди:
Најдобар филм: „Сентиментална вредност“
Документарен филм: „Риека или смрт!“
Анимиран долгометражен филм: „Арко“
Режија: Јоаким Трир – „Сентиментална вредност“
Женска улога: Ренате Реинсве – „Сентиментална вредност“
Машка улога: Стелан Скарсгорд – „Сентиментална вредност“
Сценарио: Ескил Вогт и Јоаким Трир – „Сентиментална вредност“
Најдобар дебитантски филм: „Падот“
Награда на младата публика: „Браќа и сестри“
Избор на актери: Надија Ачими, Луиш Бертоло и Марија Родриго – „Сират“
Снимање: Мауро Херсе – „Сират“
Филмска музика: Ханија Рани – „Сентиментална вредност“
Костимографија: Сабрина Кремер – „Звукот на паѓањето“
Монтажа: Кристобал Фернандес – „Сират“
Шминка и фризура: Торстен Вите – „Бугонја“
Сценографија: Лаја Атека – „Сират“
Звучна обработка: Лаја Касановас, Аманда Вилавијеха и Јасмина Прадерас – „Сират“
Краткометражен филм: „Град на поети“
Награда за меѓународна копродукција на Европскиот фонд за поддршка на киното:
Марен Аде, Јонас Дорнбах и Јанине Јаковски – „Комплицен филм“
Признание за светски придонес во филмската уметност: Аличе Рорвахер
Награда за животно дело: Лив Улман
