Белата куќа соопшти дека претседателот Доналд Трамп разговара за разни опции, вклучително и воена акција за преземање на Гренланд – и покрај предупредувањето од Данска дека нападот би значел крај на НАТО. Но колку е навистина висок ризикот што го носи желбата на Трамп за преземање контрола врз територијата, во однос на можноста да резултира со потопување на сојузот што ја поткрепува западната безбедност повеќе од седум децении? Одговорот зависи од тоа дали Трамп навистина планира да направи потег и дали воената сила е само блеф за вршење притисок.
САД ги засилуваат заканите
По воената интервенција во Венецуела, Трамп го вклучи алармот во Европа повторувајќи го своето инсистирање дека сака да ја преземе контролата врз Гренланд. Полуавтономната територија богата со минерали – дел од долгогодишниот сојузник на Вашингтон во НАТО, Данска, и каде што веќе се наоѓа американска воена база – е во фокусот на Трамп уште од неговиот прв мандат. Но овој пат неговата администрација ја засили својата реторика инсистирајќи дека „стекнувањето контрола врз Гренланд е приоритет на националната безбедност“.
– Претседателот и неговиот тим разговараат за низа опции за остварување на оваа важна цел на надворешната политика и, секако, користењето на американската војска секогаш е опција – изјави во вторникот портпаролката на Белата куќа, Каролин Ливит.
Тоа се случи и покрај предупредувањето од данската премиерка Мете Фредериксен дека нападот врз сојузник на НАТО би го прекинал сојузот – и покажувањето поддршка за Копенхаген од клучните европски лидери.
Употреба на воена сила?
Иако Трамп беше подготвен да распореди американска воена моќ против долгогодишниот непријател Венецуела, употребата на сила против близок сојузник како Данска е поинаква игра. Францускиот претседател Емануел Макрон изјави дека не може да „замисли сценарио“ според кое Вашингтон би го нарушил данскиот суверенитет. Секоја американска воена акција против Гренланд ефикасно би го распаднала НАТО.
Неговото ветување од членот 5 дека членките на НАТО ќе се бранат едни со други ако бидат нападнати има цел да ги одврати заканите однадвор – а идејата дека нивната клучна моќ би се свртела кон сојузник се сметаше за незамислива. Според постојниот договор со Данска, САД веќе би можеле да стационираат повеќе војници на Гренланд ако сакаат. Претставниците на НАТО постојано ја ублажуваат можноста за Трамп да изврши инвазија, но признаваат дека не можат да бидат целосно сигурни дека тоа нема да се случи.
– Не веруваме дека тој би го сторил тоа. Нема потреба. САД можат да добијат каков било пристап што го сакаат од Данска. Но со оглед на постојаната реторика, не можеме да бидеме целосно сигурни – изјави за АФП висок дипломат на НАТО, зборувајќи под услов да остане анонимен.
Досега нема назнаки за видот на военото засилување какво што е забележано околу Венецуела, а некои американски претставници инсистираат на други опции. Американските медиуми објавија дека државниот секретар Марко Рубио истакнал оти Трамп сака да го купи Гренланд, а не да го нападне и дека надежта од НАТО е дека дипломатијата ќе победи.
– Се надевам дека Данците, жителите на Гренланд и Американците ќе седнат некаде околу оган и ќе се постигне исход – рече втор дипломат на НАТО.
НАТО се држи настрана
Досега НАТО како организација се обидуваше да се држи подалеку од прашањето за Гренланд.
– Не мислам дека ова прашање некогаш ќе се постави во рамките на НАТО за да се избегнат какви било поделби – рече трет дипломат на НАТО.
Со војната што беснее во Украина, европските членки очајнички се обидуваат да не го загрозат вклучувањето на САД во европската безбедност.
Шефот на Алијансата, Марк Руте, се обиде да го одврати интересот на САД со нагласување на заедничките напори за зајакнување на безбедноста на Арктикот од заканите од надворешни сили, што е клучна причина истакната од Трамп за желбата за преземање на контрола врз Гренланд.
– Данците се сосема во ред ако САД имаат поголемо присуство отколку што имаат сега. Мора да се осигуриме дека Арктикот ќе остане безбеден – изјави Руте за „Си-ен-ен“.
Додека Алијансата се става во втор план, некои пооптимистички европски членки може да се обидат да бидат поагресивни. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро рече дека Париз разговара со Германија и Полска за да изготви план за можен одговор. Сепак, постојат стравувања дека само со зголемување на можноста за напад врз сојузник, или вршење притисок врз него да отстапи територија, САД можеби веќе му наштетиле на НАТО.
– Никој нема интерес од кавга во рамките на НАТО, освен нашите непријатели. Убеден сум дека во наредните денови ќе бидат преземени иницијативи, зад сцената или на отворено, за решавање на оваа ситуација – заклучи белгискиот министер за одбрана Тео Франкен.
