ЈУЛИ ВО КИНОТЕКАТА НА МАКЕДОНИЈА
Програмата на Кинотеката на Македонија за јули претставува внимателно осмислена филмска целина, која ги обединува највредните аспекти на македонската кинематографија: почитта кон авторите што оставиле длабока трага во националната култура, афирмацијата на современото филмско творештво и грижата за зачувување на богатото филмско наследство. Во текот на целиот месец публиката ќе има можност да проследи разновидна програма, составена од класични и современи остварувања, авторски омажи и специјални проекции што отвораат простор за ново читање на македонската филмска историја.
Јулската програма е сведоштво за континуитетот на македонскиот филм, неговата способност да ги следи промените на времето и истовремено да остане длабоко вкоренет во темите што ја обликуваат нашата културна и општествена стварност. Од историски епопеи и интимни семејни драми, преку урбани приказни и современи авторски визии, до експериментални и аматерски филмски форми, програмата нуди богат пресек на различните поетики и генерации што ја создавале и ја создаваат македонската кинематографија.
Месецот започнува со омаж на Горан Стефановски – еден од најзначајните македонски драмски писатели, сценаристи и интелектуалци, чие творештво остави неизбришлива трага врз современата македонска култура. Прикажувањето на филмот „До балчак“ во режија на Столе Попов претставува достојна почит кон авторот чија драматургија беше препознатлива по сложеното преплетување на историјата, митот и човечката судбина. Посебно место во јулската програма зазема и вечерта посветена на Стефан Сидовски-Сидо, една од најпочитуваните и највлијателни личности во македонската филмска култура. Професор по филозофија, предавач по Теорија на филм, исклучителен филмски аматерски автор и неуморен афирматор на филмската уметност, Сидо со децении претставуваше редок пример на интелектуалец што успеа да ги поврзе теоретската мисла и практичната љубов кон филмот. Неговото име одамна е врежано во културната меморија како симбол на посветеност, љубопитност и искрена страст кон седмата уметност.
Покрај омажите и ретроспективите, програмата значајно внимание посветува и на современата македонска продукција. „Ефектот на среќата“ на Борјан Зафировски е филм што преку емотивна и интимна приказна ја истражува универзалната потрага по смислата на животот. Во програмата особено се издвојува и „М“ на Вардан Тозија – едно од најуспешните и меѓународно најафирмирани македонски остварувања во последните години. Овој филм преку приказната за едно дете што расте во свет обележан од страв, неизвесност и изолација, отвора прашања за слободата, зрелоста и човековата потреба да ја открие вистината за светот што го опкружува. Значаен сегмент од јулската програма е посветен и на филмското наследство. Прикажувањето на „Мементо“ на Димитрие Османли претставува можност за повторна средба со едно од најзначајните дела во историјата на македонскиот филм. Создадено во период кога спомените за катастрофалниот земјотрес во Скопје сè уште биле свежи, ова остварување е силна и емотивна медитација за загубата, љубовта, сеќавањето и обновата. Истата линија на длабоки психолошки и морални истражувања ја продолжува и „Татко (Колнати сме, Ирина)“ на Коле Ангеловски. Овој значаен филм од 1970-тите години ги отвора прашањата на забранетата желба, вината, осаменоста и конфликтот меѓу личните чувства и општествените норми.
Она што ја прави програмата на Кинотеката на Македонија за јули 2026 особено вредна е нејзината способност да воспостави жив и плоден дијалог меѓу минатото и сегашноста. Во неа се среќаваат автори од различни генерации, различни филмски естетики и различни погледи кон светот, но сите обединети во стремежот да се раскажат значајни човечки приказни. Од класичните остварувања на македонскиот филм, преку современите авторски достигнувања, до специјалните програми посветени на значајни културни личности, јулската програма нуди ретка можност за сеопфатен увид во богатството и разновидноста на националната кинематографија. В.Д.
