Хрватска повеќе не увезува само сезонци – ја увезува идната работна сила:
- Најновите податоци на хрватското Министерство за внатрешни работи (МУП) покажуваат дека само во првите пет месеци од годинава се издадени 80.780 дозволи за престој и работа за државјани од трети земји, што претставува продолжување на трендот на рекордно вработување странци. Меѓу нив се и 6.849 македонски државјани, со што Македонија повторно се наоѓа меѓу десетте најголеми извори на странска работна сила за хрватската економија. Пред македонските работници по бројност се само Босна и Херцеговина со 14.799 дозволи, Србија со 12.911, Филипините со 12.622, Непал со 11.441. Од Индија има 4.969, а потоа следуваат работници од Узбекистан, Косово, Египет и Албанија
Во Хрватска одамна не се поставува прашањето дали ќе има туристичка сезона, туку дали ќе има доволно луѓе што ќе ја изработат. Хотелите, рестораните, градежните компании, транспортните претпријатија и производствените капацитети веќе неколку години функционираат во услови на хроничен недостиг од работна сила, а решението сè повеќе го наоѓаат во увоз на работници од странство. Најновите податоци на хрватското Министерство за внатрешни работи (МУП) покажуваат дека само во првите пет месеци од годинава се издадени 80.780 дозволи за престој и работа за државјани од трети земји, што претставува продолжување на трендот на рекордно вработување странци. Меѓу нив се и 6.849 македонски државјани, со што Македонија повторно се наоѓа меѓу десетте најголеми извори на странска работна сила за хрватската економија. Пред македонските работници по бројност се само Босна и Херцеговина со 14.799 дозволи, Србија со 12.911, Филипините со 12.622, Непал со 11.441. Од Индија има 4.969, а потоа следуваат работници од Узбекистан, Косово, Египет и Албанија.
Одливот од Балканот веќе не може да се запре
Пред само неколку години хрватските хотели најчесто ангажираа работници од соседните држави за три или четири летни месеци. Денес ситуацијата е сосема поинаква. Во многу компании странските работници остануваат преку целата година, а голем број работодавци уште во текот на зимата започнуваат регрутација за следната сезона. Според анализите на Хрватската стопанска комора, домашниот пазар на трудот едноставно повеќе не може да ги задоволи потребите на економијата. Причините се повеќеслојни: ниска невработеност, стареење на населението, иселување на хрватските работници во Германија, Австрија и Ирска по влезот на земјата во Европската Унија, како и постојан раст на туризмот и инвестициите. Само туризмот учествува со околу една петтина од хрватскиот БДП, а секоја нова сезона бара десетици илјади дополнителни работници.
Македонците се меѓу најпосакуваните работници
И покрај сè поголемиот број работници од Непал, Филипините и Индија, работодавците и понатаму велат дека работниците најпрвин од Македонија, па потоа од Србија и Босна и Херцеговина, се меѓу најбараните. Причината е едноставна – нема јазична бариера, културните разлики се минимални, а професионалното искуство и квалификациите се блиски до потребите на хрватските компании. Во угостителството особено се бараат готвачи, пица-мајстори, келнери, рецепционери и собарки, додека во градежништвото недостигаат ѕидари, армирачи, столари, електричари, водоинсталатери и машински техничари. Во последните две години расте побарувачката и за возачи на товарни возила, магационери, логистичари, работници во прехранбената индустрија и производството.
Повисоките плати се главен мотив
За македонските работници одговорот зошто ја избираат Хрватска е многу едноставен. Просечните примања во туристичкиот сектор, заедно со обезбедено сместување и храна, овозможуваат значително поголема заработка отколку во Македонија. Во градежништвото и индустријата, во зависност од квалификациите и прекувремената работа, месечните приходи често се неколкукратно повисоки од домашните. Дополнителен мотив е фактот што Хрватска е членка на Европската Унија, што за многумина претставува прв чекор кон долгорочна професионална кариера во европскиот пазар на трудот.
Хрватска ги заострува условите за работни ангажмани за странци
Брзиот раст на бројот на странски работници ја принуди хрватската влада да ги измени прописите. Новите законски решенија предвидуваат построга контрола на агенциите за посредување, подобра заштита на странските работници и поголема одговорност на работодавците. Се воведуваат механизми што треба да спречат фиктивни вработувања, непријавена работа и злоупотреба на работните дозволи. Наедно, работодавците мора да обезбедат услови што не се понеповолни од оние што ги имаат домашните работници, а државните инспекции добија пошироки овластувања за контрола.
Македонија сè повеќе ги чувствува последиците од одливот
Додека Хрватска ги решава проблемите со недостигот од работна сила преку увоз, Македонија сè повеќе ги чувствува последиците од одливот. Работодавците во градежништвото, туризмот, транспортот, металната индустрија и услужните дејности веќе неколку години предупредуваат дека немаат доволно квалификувани работници. Не е случајно што и македонските компании почнаа да бараат работници од Непал, Индија, Бангладеш и други азиски земји. Тоа е истиот модел што Хрватска го применува веќе неколку години, само што Македонија располага со многу помал пазар и далеку поскромна финансиска моќ. Бројката од 6.849 Македонци што годинава добиле дозвола за работа во Хрватска не е само уште една административна евиденција. Таа зборува за два различни економски процеса што се одвиваат паралелно. Од една страна, Хрватска успева да го одржи својот економски раст благодарение на странските работници и постепено се претвора во регионален центар за вработување. Од друга страна, Македонија продолжува да го губи највредниот ресурс – работоспособното население. А со секој нов автобус што тргнува кон Јадранот, Македонија останува со уште помалку луѓе што можат да ја движат сопствената економија.
Европски тренд што ќе продолжи
Економските аналитичари во Хрватска проценуваат дека потребата од странски работници нема да се намали ниту во следните години. Напротив, поради стареењето на населението и продолжениот економски раст, побарувачката ќе остане висока. Во 2024 година Хрватска издаде повеќе од 200.000 дозволи за престој и работа, што беше историски рекорд. Годинашните бројки покажуваат дека и 2026 година би можела да заврши со сличен резултат, доколку сегашната динамика продолжи. Тоа значи дека и македонските работници ќе останат меѓу најбараните, особено во секторите каде што веќе имаат изградено репутација како сигурна и квалификувана работна сила.
Хрватска воведе нови правила за продавачите на свежа храна
Земјата на потекло задолжително до цената на свежите производи
Од 1 јули сите продавачи на пазари во Хрватска имаат обврска јасно да ја истакнат земјата на потекло покрај цената на овошјето, зеленчукот и другите свежи производи, вклучувајќи ја и рибата што се продава во приморските градови. Целта на мерката е да се зголеми транспарентноста и на потрошувачите да им се овозможи полесно и поинформирано да одлучуваат при купувањето.
Во исто време стапија во сила и нови правила со кои се дозволува послободна продажба на овошје и зеленчук што не ги исполнуваат вообичаените козметички стандарди. Тоа значи дека домашните производители ќе можат да пласираат и плодови со неправилна форма или помалку привлечен изглед доколку се квалитетни и безбедни за употреба.
Со ова се очекува да се намали отпадот од храна и да им се даде поголема флексибилност на земјоделците при продажбата на нивните производи. Инаку, некои од правилата за означување беа воведени уште во јануари, кога супермаркетите добија обврска непакуваното овошје и зеленчук да ги изложуваат со јасно и видливо означена земја на потекло, поставена во главното видно поле на полиците или во продажните витрини.
Автор: Ангел Митревски, постојан соработник на „Нова Македонија“ од Хрватска
