СРБИЈА: ШТО СЕ СЛУЧУВА СО ПАРИТЕ НА ШТЕДАЧИТЕ НА АЛТА БАНКА И ДАЛИ Е ЗАГРОЗЕН БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ ВО СРБИЈА?
- Наглиот одлив на депозити, нарушената ликвидност и повлекувањето на деловните клиенти ја доведоа АЛТА банка до губење на дозволата за работа. Српските монетарни власти уверуваат дека станува збор за изолиран случај, а не за поширока банкарска криза. Штедачите имаат гарантирана заштита до 50 илјади евра, додека за поголемите депозити ќе се чека завршување на стечајната постапка
Случајот со АЛТА банка во Србија влезе на голема врата во јавноста откако Народната банка на Србија (НБС) ѝ ја одзеде дозволата за работа, поради, како што образложи НБС, „значителното влошување на нејзината финансиска состојба и опасноста од дополнително нарушување на ликвидноста“.
Oдлуката на Народната банка означи пресвртница
Одлуката беше донесена на 30 октомври, по претходни контролни активности на централната банка, кои имале цел да ја подобрат ликвидноста и да го стабилизираат работењето на финансиската институција. Сепак, преземените мерки не биле доволни за да се спречи натамошното влошување на состојбата. Од Народната банка на Србија во официјално соопштение образложија дека „постоела можност за дополнително влошување на финансиската состојба, со што биле загрозени интересите на депонентите. Затоа, одземањето на лиценцата било оценето како неопходен чекор за заштита на клиентите и за зачувување на стабилноста на финансискиот систем“.
Што всушност ја урна АЛТА банка?
Иако губењето на дозволата за работа вообичаено се поврзува со сериозни финансиски проблеми, објаснувањето за случајот со АЛТА банка е нешто поинакво. Според економистот Иван Николиќ, кој за српскиот весник „Политика“ ја анализираше состојбата, главната причина не била во лошите кредити или во неуспешните пласмани, туку во наглото повлекување на депозитите. Станува збор, пред сè, за деловни клиенти и компании што имале сметки и депозити во банката, а потоа одлучиле да ги префрлат своите средства во други финансиски институции. Со тоа АЛТА банка останала без значаен дел од изворите на финансирање врз кои се потпирало нејзиното работење. Николиќ објаснува дека дури и кога кредитното портфолио е квалитетно, тоа не е доволно за опстанок на една банка доколку таа остане без потребната ликвидност и капитал. Банкарството, пред сè, се темели на доверба. Кога поголем број клиенти ќе одлучат да ги повлечат своите средства, последиците можат да бидат сериозни, дури и ако банката претходно немала изразени проблеми со наплатата на кредитите. Токму тоа, според анализата на Николиќ, се случило со АЛТА банка.
Мала банка со ограничено влијание врз системот
Еден од клучните аргументи поради кои економистите сметаат дека случајот не претставува системска опасност е релативно малото учество на АЛТА банка во српскиот банкарски пазар. Нејзиното учество во вкупната актива на банкарскиот сектор било помало од три проценти. Дополнително, работењето на банката било претежно насочено кон корпоративниот сектор, односно кон компаниите, поради што нејзината изложеност кон граѓаните не била особено голема. Николиќ оценува дека станува збор за изолиран и специфичен случај, кој не ја доведува во прашање стабилноста на целиот банкарски систем во Србија. Како аргументи за ваквата оцена ги наведува високите девизни резерви на земјата, значителните резерви на ликвидност во банкарскиот сектор и добрата капитализираност на другите банки. Според него, поголемите финансиски институции, како Интеза, УниКредит и Рајфајзен, имаат поконзервативна деловна политика, додека АЛТА банка се обидувала во релативно краток период побрзо да го зголеми својот пазарен удел.
Што ќе се случува со парите на штедачите?
Најчувствителното прашање за клиентите на АЛТА банка, секако, е судбината на нивните депозити. Имено, српскиот систем за осигурување на депозити предвидува заштита до 50 илјади евра по депонент. Тоа значи дека физичките лица, како и микро, малите и средните правни лица, имаат право на надомест на осигурените средства до овој законски утврден лимит, без оглед на видот на сметката или валутата во која биле депонирани парите. За оние што имале депозити до 50.000 евра е предвидена исплата на целиот осигурен износ.
Но што ќе се случува со клиентите што имале повеќе пари во банката? За нив, износот над законскиот лимит не е автоматски гарантиран. Тие ќе мора да го пријават преостанатото побарување и да чекаат негово намирување во рамките на стечајната постапка. Според оцената на Николиќ, има основа да се очекува наплата и на дел од средствата над осигурениот износ, бидејќи, според неговото објаснување, главниот проблем на банката бил во повлекувањето на изворите на финансирање, а не во квалитетот на пласманите. Сепак, конечниот износ и времето на исплата ќе зависат од текот на постапката.
Седум работни дена за почеток на исплатата
Следниот важен чекор е формалното отворање на стечајната постапка пред т.н. Стопански суд во Белград (Привреден суд). По донесувањето на судското решение, Агенцијата за осигурување депозити ќе ја преземе улогата на стечаен управник и ќе ја организира постапката за исплата на осигурените депозити. Директорката на агенцијата, Љубица Пантелиќ, потврди дека законскиот рок за почеток на исплатата изнесува седум работни дена, сметано од денот на формалното отворање на стечајната постапка. Штедачите веќе се информирани дека Поштенска штедилница (Поштанска штедионица) не ја презема АЛТА банка, туку е избрана од српската Агенција за осигурување на депозити како исплатна банка преку која ќе се врши поврат на осигурените депозити на клиентите на АЛТА банка. Предвидено е динарските депозити да се исплаќаат во динари, а девизните во евра. Од агенцијата уверуваат дека Фондот за осигурување депозити располага со доволно средства за исплата на сите осигурени износи.
Дали постои опасност од поширока банкарска криза?
Случајот со АЛТА банка отвори и поширока дискусија за довербата во банкарскиот систем, особено по појавата на информации за наводни проблеми со плаќањето со картички во одредени трговски објекти. Сепак, економистот Николиќ предупредува дека ваквите информации треба внимателно да се проверуваат и дека не треба да се создава паника врз основа на непроверени тврдења на социјалните мрежи. Тој потсетува дека и претходно се случувало поединечни банки да ја изгубат дозволата за работа, но дека тоа само по себе не значи дека целиот банкарски систем е во опасност. Дополнително, Здружението на банки на Србија соопшти дека ситуацијата е под контрола.
Случајот со АЛТА банка, сепак, е сериозно предупредување колку брзо може да се влоши состојбата на една финансиска институција кога ќе се изгуби довербата на нејзините поголеми депоненти. Во моментов, клучното прашање не е дали падот на АЛТА банка ќе предизвика банкарска криза во Србија туку колку брзо и ефикасно ќе се спроведе постапката за заштита на штедачите и намирување на нивните побарувања. Според оцените на економистите, српскиот банкарски систем засега има доволно силни финансиски механизми за да го издржи овој изолиран случај. Но за клиентите на АЛТА банка, иако индивидуалните депозити се осигурени до 50.000 евра, вистинскиот тест допрва следува, а тоа е динамиката на враќањето на нивните пари.
