Контроверзното ремек-дело на Кен Расел повторно пред публиката
Еден од најконтроверзните британски филмови на сите времиња, „Ѓаволите“ (The Devils, 1971) на Кен Расел, повторно ќе се најде пред публиката во нова, темелно реставрирана 4К-верзија. Филмот, кој по премиерата предизвика жестоки реакции, цензура и забрани, добива нов живот повеќе од половина век по своето создавање.
Уште во 1971 година, „Ѓаволите“ беше дочекан како директен напад врз религиозните институции и општествениот морал. За да добие дозвола за прикажување во Велика Британија, од него беа отстранети повеќе сцени, по што беше означен со тогашната најстрога старосна категорија „X“. Провокативниот спој на религија, сексуалност, насилство и политичка манипулација предизвика осуда и од Ватикан, кој го прогласи филмот за навреда на кинематографијата.
Сместена во Франција во 17 век, приказната е инспирирана од вистинскиот случај на свештеникот Урбан Грандје, обвинет дека со магија предизвикал колективна хистерија меѓу калуѓерките во еден манастир. Но зад приказната за наводната демонска опседнатост, Расел создава жестока критика на религискиот фанатизам, политичката репресија и злоупотребата на стравот како средство за контрола.
Главните улоги ги толкуваат Оливер Рид и Ванеса Редгрејв, чии моќни и бескомпромисни изведби се клучни за трајното влијание на филмот. Еднакво значајна е и впечатливата сценографија на Дерек Џарман, која со своите студени, монументални и речиси надреални простори создава визуелен свет што и денес изгледа радикално.
За потребите на новото издание биле реставрирани повеќе од 164.000 кадри од оригиналната 35-милиметарска лента. Проектот доби поддршка и од Гиљермо дел Торо, кој ја истакна исклучителната вредност на реставрацијата и можноста филмот конечно да се види со визуелната моќ што ја замислил неговиот автор.
Стјуарт Браун, директор за програма и дистрибуција во Британскиот филмски институт, го нарече „Ѓаволите“ едно од големите ремек-дела на британската кинематографија – филм со восхитувачка имагинација, разорна сила и блескава формална прецизност. Британскиот филмски институт со години го поддржува творештвото на Кен Расел, па објавувањето на реставрираната верзија претставува своевидна доцна рехабилитација на неговото најозлогласено дело.
Реакциите кон „Ѓаволите“ отсекогаш биле крајно поделени. Дел од критичарите го прогласуваа за антикатолички, сензационалистички, па дури и антихуман филм. Други, пак, во него препознаа смело и визуелно фасцинантно дело што бескомпромисно ги разобличува механизмите на власта и религиозната хистерија. Со текот на времето, филмот изгради силен култен статус и денес се смета за едно од најзначајните и најпровокативни остварувања на британскиот филм од 20 век.
Реставрираната 4К-верзија ќе започне да се прикажува во САД на 16 октомври 2026 година, а на 30 октомври пристигнува и на други пазари. За кинодистрибуцијата во Велика Британија и во Ирска ќе бидат задолжени Британскиот филмски институт и „Ворнер брос Клокворк“, додека филмот ќе биде достапен и преку платформата „БФИ плеер“.
Педесет и пет години по скандалозната премиера, „Ѓаволите“ повторно доаѓаат пред гледачите – не само како некогаш забранета провокација туку како филм чија уметничка сила, политичка острина и формална смелост не се намалиле со времето.
