- Шимон и Ривка Херцл, дедото и бабата на основоположникот на современото еврејско национално движење, по повеќе од еден век ќе бидат повторно погребани во Израел
Посмртните останки на Шимон и Ривка Херцл, дедото и бабата на Теодор Херцл, со државни почести беа испратени од белградскиот аеродром „Никола Тесла“ кон Израел. Со овој чин, по повеќе од еден век, се затвора еден историски и семеен круг.
Останките претходно беа ексхумирани од нивните гробови во Белград, во согласност со српските закони, еврејските верски правила и желбата на нивните потомци. Во постапката учествувале претставници на Светската организација на еврејското национално движење, израелското Министерство за надворешни работи и спасувачката организација ЗАКА.
ЗАКА е израелска волонтерска организација за итни случаи, составена главно од ултраортодоксни еврејски доброволци. Нејзините припадници се специјализирани за пронаоѓање и идентификација на човечки останки по несреќи, терористички напади и други трагични настани, како и за нивен достоинствен третман во согласност со еврејските верски закони.
Последното патување кон ридот Херцл
Повторното погребување на Шимон и Ривка Херцл е предвидено за 5 август на ридот Херцл во Ерусалим, во близината на гробот на нивниот внук.
Ридот Херцл е национално меморијално место на Израел. Таму почиваат значајни државници, воени лидери и личности што оставиле длабока трага во историјата на земјата. Во средиштето на овој меморијален простор се наоѓа гробот на Теодор Херцл, човекот чија политичка визија стана еден од темелите на израелската државност.
Симболиката е силна: пред 77 години, во 1949 година, посмртните останки на Теодор Херцл, кој починал во Виена во 1904 година, биле пренесени и повторно погребани во новосоздадената држава Израел.
Од Светската организација на еврејското национално движење соопштија дека со пренесувањето на останките на неговите предци се исполнува желбата членовите на семејството Херцл да почиваат заедно во Израел.
Пријателство засновано врз заедничка историја
На церемонијата во Белград присуствуваа високи претставници на Србија и на Израел.
Српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ потсети на долгата историја на блиски односи меѓу српскиот и еврејскиот народ. Тој нагласи дека Србија и денес стои покрај еврејскиот народ, особено во време кога во повеќе европски држави повторно се забележува пораст на антисемитизмот.
Амбасадорката на Израел во Србија, Авивит Бар-Илан, оцени дека овој историски чин потврдува оти односите меѓу двете земји не се засноваат само врз дипломатијата туку и врз меѓусебната доверба, заедничкото минато и искреното пријателство меѓу двата народа.
Шимон Херцл бил истакнат член на еврејската заедница во Белград и близок соработник на рабинот Јехуда Алкалај, чии идеи се сметаат за значајна претходница на организираното политичко движење за создавање еврејска држава. Се верува дека семејната средина и идеите на неговите предци имале влијание врз детството на Теодор Херцл и врз неговото подоцнежно политичко созревање.
Но овој настан открива уште нешто: Србија умее да ја препознае својата историја, да ја претстави пред светот и да ја претвори во современ дипломатски капитал. Еден настан од минатото беше искористен за повторно да се нагласат блискоста, довербата и пријателството со Израел.
За разлика од Србија, Македонија многу малку го користи огромното историско наследство што ги поврзува македонскиот и еврејскиот народ. Не станува збор само за вековното присуство на еврејските заедници во Битола, Скопје и Штип, ниту само за трагедијата на македонските Евреи во Втората светска војна. Постојат и подлабоки историски допирни точки од времето на доцната Османлиска Империја, особено во Солун – град што во исто време бил средиште на еврејскиот живот и на македонската револуционерна и политичка мисла.
Во тој историски простор се движеле личности како Давид Бен-Гурион, кој престојувал во Солун во младоста, како и Јане Сандански и Димитар Влахов, носители на идеите за слобода, рамноправност на народите и создавање поправедно политичко уредување. Современици, познаници и соработници! Нивните политички патишта не треба вештачки да се изедначуваат, но не смеат да се занемарат заедничкото време, просторот и идејната клима во која се обликувале нивните погледи и заеднички подвизи во тоа време.
Токму тие историски допири можат да бидат основа за посилно современо поврзување меѓу Македонија и Израел – преку научни конференции, заеднички историски истражувања, изложби, документарни филмови, спомен-обележја и културна дипломатија.
Србија покажа дека историјата не е само сеќавање на минатото. Таа може да биде мост кон иднината. Македонија, која располага со исклучително богато македонско-еврејско наследство, допрва треба да научи како да го изгради тој мост и да го претстави пред светот.
Кој бил Теодор Херцл
Теодор Херцл е роден во 1860 година во Будимпешта, во тогашната Австроунгарија. Бил правник, писател и новинар, но во историјата останал запаметен како основоположник на современото еврејско национално движење.
Образованието го стекнал во Виена, каде што и докторирал право. Сепак, наместо адвокатурата, ги избрал книжевноста и новинарството. Како дописник од Париз бил непосреден сведок на растечкиот антисемитизам во Европа. Тоа искуство го довело до заклучок дека индивидуалната асимилација не може трајно да го реши прашањето за безбедноста и политичката положба на еврејскиот народ.
Херцл сметал дека е потребно организирано, меѓународно признаено и политички подготвено создавање еврејска држава.
Во 1897 година го организирал Првиот конгрес на еврејското национално движење во Базел. Со тоа една идеја прераснала во организирана политичка програма, со свои институции, дипломатска стратегија и јасна историска цел.
Херцл починал во 1904 година, на само 44-годишна возраст. Не го дочекал создавањето на Израел во 1948 година, но неговата визија станала дел од политичките и интелектуалните темели врз кои била изградена новата држава.
„Ако сакате, тоа не е бајка“
Во 1896 година Херцл ја објавил книгата „Еврејската држава“ – дело што ќе ја промени политичката историја на еврејскиот народ.
Во неа тој го поставил основното прашање: дали еврејскиот народ може да ја обезбеди својата иднина само преку приспособување кон европските општества или му е потребна сопствена држава?
Неговиот одговор бил недвосмислен. Решението го гледал во создавањето суверена, меѓународно признаена држава со сопствени институции, правен поредок и економска основа.
Херцл не понудил само идеал или романтична визија. Тој пишувал за дипломатија, организирано населување, управување, труд, образование, економски развој и изградба на модерно општество. Националната идеја ја претворил во конкретен политички и државотворен проект.
Мислата „Ако сакате, тоа не е бајка“, подоцна изразена во неговото дело „Стара нова земја“, најдобро ја опишува суштината на неговата филозофија: историските промени започнуваат како идеја, но се остваруваат само ако постојат волја, организација и истрајност.
Она што за многумина во неговото време изгледало како недостижен сон, половина век подоцна станало политичка реалност.
Од национална самосвест до државотворна идеја
Токму во преминот од национална самосвест кон организирана политичка програма може да се препознае и една внимателна паралела меѓу Теодор Херцл, Крсте Петков Мисирков и Ѓорѓија Пулевски.
Нивните историски околности, методи и цели не биле исти, но ги поврзува сознанието дека народот не се определува само преку потеклото, верата или јазикот. За негов опстанок се неопходни самосвест, организираност, институции и право самостојно да ја обликува својата иднина.
Херцл во „Еврејската држава“ понудил конкретен дипломатски и политички план. Тој точно ја определил целта – меѓународно признаена држава – и предложил начин како да се стигне до неа.
Крсте Петков Мисирков, во „За македонцките работи“ од 1903 година, ја поставил интелектуалната, јазичната и политичката основа на македонската национална самосвест. Тој ја нагласил потребата Македонците самостојно да ги формулираат своите интереси, да го кодифицираат својот јазик и политички да се организираат.
Ѓорѓија Пулевски, уште во втората половина на 19 век, преку своите речници и „Славјанско-македонската општа историја“, јасно зборувал за Македонците како посебен народ со сопствен јазик, историја и право на национална самобитност.
Пулевски ја изговара посебноста, Мисирков ја образложува и ја систематизира, а Херцл покажува како националната идеја може да се претвори во меѓународно организиран политички проект.
Идеите стануваат историја
Повторното погребување на Шимон и Ривка Херцл не е само семеен или верски чин. Тоа е потсетување дека големите историски пресврти често започнуваат тивко – во семејството, во книгите и во мислите на луѓето што одбиваат да прифатат дека неправдата и бездржавноста се вечни.
Херцл не ја доживеал државата за која пишувал. Мисирков и Пулевски не ја доживеале современата македонска државност. Но нивните идеи го надживеале времето во кое биле создадени.
Затоа патувањето на посмртните останки од Белград до Ерусалим има значење што ја надминува семејната историја на Херцл. Тоа сведочи за моќта на историската меморија и за една едноставна вистина: она што една генерација го запишува како идеја, некоја идна генерација може да го оствари како држава. Н.М.
