Две тесно поврзани новинарски опсервации како резултат на еден дневен уредничко-новинарски колегиум на „Нова Македонија“
2.
Има ли пораки за Македонија од меморандумот меѓу САД и Иран?!
- Втората политичко-аналитичка опсервација на уредувачкиот колегиум на „Нова Македонија“ не тврди дека Македонија и Иран се споредливи по моќта, геополитичката тежина или меѓународната положба, туку ја користи споредбата како рамка за размислување за преговарачка стратегија, државна издржливост и позиционирање во меѓународните односи
Во меѓународната политика постои едно сурово правило: не те почитуваат затоа што си во право, туку затоа што не можат да те игнорираат. Токму затоа една од најинтересните лекции од актуелната блискоисточна криза не е поврзана само со Иран туку и со сите мали држави што со години се наоѓаат под различни форми на надворешен притисок. Меѓу нив е и Македонија.
На прв поглед, споредбата меѓу Македонија и Иран изгледа невозможно. Едната е мала балканска држава што сака членство во ЕУ, другата е регионална сила на Блискиот Исток со 90 милиони жители, огромни енергетски ресурси и сопствена геополитичка тежина. Но суштинската лекција не е во големината. Поентата е во преговарачката психологија.
Додека Иран со години беше изложен на санкции, закани, изолација и обиди за политичко слабеење, денес се наоѓа на маса каде што со него се преговара како со фактор без кој не може да се постигне стабилност.
Македонија, пак, и покрај сите отстапки што ги направи во последните две децении, сè уште се наоѓа во позиција во која постојано се појавуваат нови барања пред да бидат исполнети старите.
Тука се отвора суштинско прашање: Како Македонија да престане да биде предмет на условувања и повторно да стане рамноправен соговорник?
Прва порака: Никогаш не смее да се создаде впечаток дека нема алтернатива
Во дипломатската теорија најслаб е оној преговарач што покажува дека му е потребен договор повеќе отколку на другата страна. Македонија со години ја испраќа токму таа порака. Во Брисел одамна постои уверување дека Скопје ќе прифати речиси сè само за да го продолжи европскиот пат. Кога едната страна верува дека другата нема алтернатива, тогаш компромисот престанува да биде компромис и станува серија од еднострани отстапки.
Затоа најголемата дипломатска задача на Македонија не е да ја напушти европската интеграција, туку да покаже дека европската интеграција не е единствениот столб на нејзината надворешна политика. Не за да се откаже од Европа, туку за да престане да изгледа зависна од една единствена врата.
Втора порака: Големите сили ги почитуваат оние што можат да издржат
Иран не доби преговори затоа што беше најсилен. Добива преговори затоа што покажа дека може да издржи.
Во меѓународните односи издржливоста често е поважна од силата.
Македонија до скоро, до пред неколку години, создаваше впечаток дека секој нов надворешен притисок мора да биде решен веднаш, без оглед на цената. Токму тоа ја охрабрува логиката на нови барања. Ако секое барање резултира со нова отстапка, тогаш системот произведува уште барања. Ако барањето наиде на трпелив, мирен и принципиелен отпор, тогаш другата страна почнува да ги пресметува и своите трошоци.
Трета порака: Не се преговара за сопствениот идентитет!
Една од најголемите грешки на малите држави е кога дозволуваат нивниот идентитет да стане предмет на политичко пазарење. За граници може да се преговара. За економски модели може да се преговара. За рокови и процедури може да се преговара. Но државата што почнува да преговара за сопствената историска самоперцепција влегува во бесконечен процес без јасен крај. Затоа Македонија мора јасно да направи разлика меѓу европските стандарди и идентитетските прашања. Колку е појасна таа линија толку е помала можноста таа постојано да се поместува.
Четврта порака: Интернационализација, односно претворање на својот проблем во
европски, во светски проблем!
Со години македонското прашање се третира како билатерален спор. Токму тука е стратешката слабост. Ако една земја кандидат може да биде блокирана поради историски, јазични или идентитетски прашања, тогаш тоа не е само македонски проблем. Тоа е прашање за кредибилитетот на целата политика на проширување. Скопје мора постојано да го поставува ова прашање пред европската јавност, академската заедница, медиумите и институциите. Не како конфликт со соседите, туку како европски преседан.
Петта порака: Создавање национален консензус
Ниту една држава не може успешно да преговара ако секоја промена на власта носи нова стратегија! Во многу европски земји постојат прашања околу кои власта и опозицијата имаат длабоки несогласувања. Но постојат и црвени линии. Македонија има потреба токму од таков консензус. Не за дневна политика. Туку за државна политика. Зашто надворешните актери секогаш ја користат внатрешната поделеност како дополнителен инструмент на притисок.
Шеста порака: Економијата е најсилната дипломатија
Држава што зависи од туѓи одлуки тешко може да биде рамноправен партнер. Колку е посилна економијата, толку е посилна и дипломатијата. Затоа вистинскиот одговор на надворешните притисоци не е само политички. Тој е економски. Повеќе инвестиции, поголема енергетска независност, подобра инфраструктура, национално стопанство, посилни институции и подобро образование создаваат држава што потешко може да биде условувана.
Седма порака: Почитта не се добива со попустливост
Ова е можеби најнепријатната вистина во меѓународните односи. Малите држави често веруваат дека ако бидат доволно кооперативни, ќе бидат наградени. Историјата покажува дека тоа не секогаш функционира така.
Почитта не произлегува од попустливоста. Почитта произлегува од предвидливоста, принципиелноста и способноста мирно да се каже „не“ кога се преминуваат сопствените црвени линии.
Македонската матрица
Ако постои поука од иранскиот пример, таа не е дека Македонија треба да се конфронтира со Европа. Напротив. Поуката е дека ниту една држава не смее да влезе во преговори од позиција на страв. Целта не е да се напушти европскиот пат. Целта е да се преговара на него како држава што има самодоверба. Не како молител, туку како партнер. Не како ОБЈЕКТ на процесот, туку како СУБЈЕКТ. Затоа што вистинската сила на една мала држава не лежи во нејзината големина, армија или некоја „тврда моќ“… Таа лежи во способноста да ги дефинира сопствените интереси, да остане доследна на нив и да не дозволи другите да ја убедат дека мора да се откаже од себе за да биде прифатена. Историјата покажува дека државите што знаат кои се и што сакаат, можат да бидат мали по територија, но големи во преговорите. А државите што постојано ги омекнуваат своите позиции за да ги задоволат другите, ризикуваат да останат без позиција што воопшто ќе можат да ја бранат. Затоа некои од нас се плашат дека „кој било нов предлог ќе биде полош за нас од претходниот“. Не, не е така! Само слабите преговарачи добиваат таков, послаб пакет. Искрено се надеваме дека тие веќе заминале во историјата. П.Р.
